TAMLAMA

İki isim, bir isim ile bir sıfat, bir isim ile bir masdar, bir isim ile bir ortaç arasındaki anlam bağlılığı tamlamanın esasını oluşturur ve tamlama birinci kelimenin sonunda telaffuz edilen bir “i” sesiyle ifade edilir.

Benim kitabım kitâb-i men ﮐﺘﺎﺏ ﻣﻦ

Tamlamayı yazıda göstermek gerekiyorsa birinci
kelimenin son harfinin sol alt köşesine kısa ve
eğik bir çizgi çizilir. Buna tamlama kesresi (kesre-
i izâfet) denilir. Birinci kelimenin sonu “â” sesini veren
“elif” ﺍ harfi ile bitiyorsa, araya “ya” ﯼ
kaynaştırma harfi koyulur.

Küçük çocuklar beççehâ-yi kûçek ﺑﭽﻪ ﻫﺎﯼ
ﮐﻮﭼﮏ

Sonda telaffuz edilmeyen ve “e” sesi verilerek okunan “ha” ﻩ harfi geldiğinde, bu harfin üzerine “tamlama hemzesi” konularak “i” sesi verilir.

Telefon numarası şomâre-i telefon ﺷﻤﺎﺭﻩﺀ
ﺗﻠﻔﻦ

Birinci kelimenin sonunda sessiz “ha” ﻩ harfi varsa, tamlamada sadece “i” sesi verilir ve yazıda tamlama izâfet kesresi ile gösterilir.

Dâmâdı ile birlikte hemrâh-i dâmâdeş
ﻫﻤﺮﺍﻩ ﺩﺍﻣﺎﺩﺵ

Birinci kelimenin sonunda birlik veya belirsizlik ya’sı varsa, tamlama sesi konuşma sırasında belirtilmediği gibi yazıda da herhangi bir işaret koyulmaz.

Örneğin:

Görünmeyen bir el destî nâmer’î ﺩﺳﺘﯽ
ﻧﺎﻣﺮﺋﯽ

Birinci kelimenin sonunda “i” şeklinde okunan “ya” harfi bulunursa, tamlama “yi” sesiyle ifade edilir ve “ya” harfinin üzerine izafet hemzesi koyulur.

İsm-i hânevâdegî-yi şomâ çîst Soyadınız
nedir? ؟ ﺍﺳﻢ ﺧﺎﻧﻮﺍﺩﮔﯽﺀ ﺷﻤﺎ ﭼﻴﺴﺖ

Birinci kelimenin sonunda sessiz okunan “vav” harfi varsa, tamlama “i” sesiyle ifade edilir. Yazıda tamlama izafet kesresi ile gösterilir.

Gâv-i û onun boğası ﮔﺎﻭ ﺍﻭ

Birinci kelimenin sonunda “u” şeklinde okunan “vav” harfi varsa, izafet “yi” sesiyle telaffuz edilir; yazıda izafet ya’sı ile gösterilir.

Emû-yi men çeşmpizişk est Amcam göz
doktorudur. ﻋﻤﻮﯼ ﻣﻦ ﭼﺸﻢ ﭘﺰﺷﮏ ﺍﺳﺖ

Birinci kelimenin sonunda sessiz okunan “ya” harfi varsa, tamlama “i” sesiyle ifade edilir.

Çây-i kemreng açık çay ﭼﺎﯼ ﮐﻤﺮﻧﮓ

Bazen tamlamalarda ikiden çok kelime bulunur. Böyle tamlamalara “zincirleme tamlama” ‘tetâbu’-i izâfât” adı verilir.

Sedâ-yi yeknevâht-i motor-i otomobil
otomobil motorunun tekdüze sesi
ﺻﺪﺍﯼ ﻳﮑﻨﻮﺍﺧﺖ ﻣﻮﺗﻮﺭ ﺍﺗﻮﻣﺒﻴﻞ