Satürn (Gezegen)

Satürn (Genel Bilgi)

Güneşten 1.4 milyarhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif dünyadan (en yakın konumda) 1.1 milyar km. uzakhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif güneş çevresinde 29.5 yılda dolanırhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif kendi çevresinde 10 saat 14 dakikada dönerhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif yarıçapı 60.525 km. (güneş sisteminin ikinci büyük gezegeni)http://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif yoğunluğu 0.69 gr/cm3http://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif kütle çekimi dünyadakinin 95.3 katıhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif hızlı dönmesinden dolayı kutuplar arasındaki çapı ekvator çapından 12.700 km. daha kısahttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif atmosferinde büyük miktarda hidrojenhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif önemli miktarda metan ve bir miktar amonyak (atmosferinde kristal halde) bulunurhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif atmosfer sıcaklığı -145 0C dir. Jüpiter’deki gibi çoğunluğu gazlardan oluşmuş değişken nitelikli lekeler vardır. Buz ve taşlardan meydana gelmişhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif arkasındaki yıldızların ışığını geçiren iç içe konumlanmış 4 tane halkası vardır. En büyüğü 1800 km. çapında olan Titan dahil 10 tane uyduya sahiptir.

http://www.cografya.gen.tr/diger/uzay/saturn.jpg

Satürn (Ayrıntılı)

Satürn Güneş sisteminin güneşten uzaklık sırasına göre 6. gezegenidir. Türkçesi Sekendizdir. Büyüklük açısından Jüpiter'den sonra ikinci sırada gelir. Adını Roma tarım tanrısı Saturnus'tan alır. Arapça kökenli Zühal adı Türkçe'de giderek daha az kullanılmaktadır. Sekendiz olarak da bilinir. Çıplak gözle izlenebilen 5 gezegenden biri (diğerlerihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Merkürhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Venüshttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Marshttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif ve Jüpiter) olarak eski çağlardan beri insanoğlunun dikkatini çekmiştir. Büyük ölçüde hidrojen ve helyumdan oluşmakta ve gaz devleri sınıfına girmektedir.

Satürnhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif tüm gezegenler arasında yoğunluğu en düşük olanıdır. Su yoğunluğu ile karşılaştırıldığında 0.69 olan bu değerhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Yerküre'nin yoğunluğunun % 12'si kadardır. Düşük yoğunlukhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif gezegenin akışkan yapısı ve kendi çevresindeki dönüş hızının yüksekliği ile birleşerekhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gifSatürn'e ekvatorda genişhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif kutuplarda basık elipsoid görüntüsünü vermektedir. Beyazlık derecesi (albedo) 0.47 olan gezegenhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif böylece yüzeyine düşen güneş ışığının yarıya yakınını görünür tayfta yansıtmaktadır. Ancak kızılötesi alandaki ışınım ölçüldüğündehttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Satürn'ün Güneş'ten aldığı enerjinin 3 kat fazlasını dışarı yaydığı görülür. Bu nedenle gezegenhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Güneş'e olan uzaklığına göre hesaplanan 71K' den (-202°C) çok daha yüksek bir etkin sıcaklığa sahiptir ve 95K (-178°C) sıcaklığında bir kara cisim gibi ışır. Satürn'ün kendi içinde yarattığı bu enerji fazlasıhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif gezegenin yerçekiminin etkisi ile yavaşca kendisi üzerine çökerek küçülmesi sırasında dönüştürülen potansiyel enerji ile açıklanmaktadır. Kelvin-Helmholtz mekanizması olarak adlandırılan ve daha sınırlı ölçüde Jüpiter'de de gözlenen bu olgu Satürn'ün yarattığı ısıl enerji fazlasını tek başına açıklamaya yeterli değildir. Ek bir mekanizma olarakhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif gezegenin yüzeye yakın katmanlarında hidrojen ile karışım halinde bulunan helyumun ağırlığı nedeniyle merkeze doğru süzülerek göç etmesi sırasında potansiyel enerjisinin bir kısmını açığa çıkarması önerilmektedir.

İç yapı

Gaz devlerihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif içerdikleri elementlerin oranlarına göre iki alt gruba ayrılırlar. Uranüs ve Neptün 'buz' ve 'kaya' oranı daha yüksek Uranian gezegenler grubundadır. Satürn ise Jüpiter ile birliktehttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif adını yine Jüpiter'den alan Jovian gezegenler grubu içindedir. Jovian gezegenlerin kabaca Güneş'i ve benzer yıldızları oluşturan maddeleri bu yıldızlardakine yakın oranlarda içerdiği düşünülür. 20. yüzyıl başlarından itibarenhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif gezegenlerin çaphttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif kütlehttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif yoğunlukhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif kendi etrafında dönme hızlarıhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif uydularının davranışları gibi verilerden yola çıkılarak iç yapıları hakkında ortaya atılan görüşlerhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif daha sonra tayfölçümsel çalışmalarla ve son otuz yıl içinde gerçekleştirilen birçok uzay aracı araştırması ile zenginleştirilmiş ve günümüzde oldukça tatminkar modeller geliştirilmiştir.

Bu bilgiler çerçevesindehttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Güneş sisteminin ilksel bileşenlerine paralel biçimde Satürn'ün kütlesinin büyük kısmını hidrojen ve helyumun oluşturduğu varsayılır. Hidrojen/Helyum kütle oranı 75-25 civarındadır. Daha ağır elementlerin Güneş Bulutsusu içindeki toplam payı %1 ikenhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gifhafif bir zenginleşme ile Satürn'de %3-5 arasında olabileceği hesaplanmaktadır. Bu yapı taşları özgül ağırlıklarına göre tabakalanmış durumdadır:

Satürn'ün merkezinde demir ve ağır metallerle birlikte bunları çevreleyen daha hafif elementlerin oluşturduğu bir 'buz' ve 'kaya' tabakasından oluşan bir çekirdek bulunur. Gezegenin ileri derecedeki basıklığının nedeni olarak büyük ve yoğun bir çekirdek varlığı gösterilmektedir. Bazı hesaplamalarhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif gözlenen basıklık oranını sağlayabilmek için çekirdeğin gezegen kütlesinin dörtte biri kadar büyük bir kısmını oluşturması gerektiği sonucuna ulaşmaktadır. Buhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif 25 Yer kütlesine sahip ve yarıçapı 10.000 kilometreyi aşan bir kayahttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif buz ve metal kütlesi anlamına gelir ve Satürn'ün ağır elementler açısından tahmin edilenden daha da zengin olabileceğini gösterir. Satürn‘ün merkezinde sıcaklığın 12.000Khttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif basıncın 10 megabar (10 milyon atmosfer) üzerinde olduğu tahmin edilir.

Çekirdeği çevreleyen alanda metalik hidrojenden oluşmuş manto tabakası yer alır. Hidrojen 3 ila 4 Mbar'dan daha yüksek basınçlarda devreye giren van der Waals kuvvetlerinin etkisi ile moleküler yapısını kaybederek metalik özellikler kazanırhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif ısıl ve elektriksel iletkenliği çok artar. Jüpiter'de olduğu kadar büyük olmayan bu katmanınhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif yaklaşık 20.000 km.lik bir kalınlıkla çekirdekten gezegen yarıçapının yarısı kadar bir uzaklığa yayıldığı sanılır.

En dıştahttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif gezegenin hacminin %90'ını oluşturan en az 30.000 km. kalınlığında moleküler hidrojen(H2) tabakası bulunur. Gezegenin yüzeyine yaklaşıldıkça basınçhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif ısı ve yoğunluk düşerhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif hidrojen sıvıdan gaza dönüşür ve giderek atmosfer olarak adlandırılabilecek ortama geçilir.

Bu şemada helyumun konumu çok iyi aydınlatılabilmiş değildir. Satürn atmosfer ve dış tabakalarında helyum oranının beklenenden çok daha az olduğu gözlenmiştir. Bunahttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Jüpiter'e oranla daha soğuk olan gezegendehttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif helyumun en dıştan başlayarak yoğunlaşıp bir süperakışkan şeklinde gezegenin içine doğru yağdığı ve gezegen yüzeyindeki oranının gittikçe düştüğü şeklinde bir açıklama getirilmiştir. Bu olasılığın geçerli olması durumunda helyumun sıvı hidrojen tabakaları içinden geçerek manto ve çekirdek arasında ayrı bir katman oluşturması beklenir. Bugünhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif metalik hidrojen katmanının da sıvı nitelikte olduğu görüşü yaygın olarak kabul edilmektedir. Katı fazdaki bir manto tabakasının Satürn'ün ürettiği büyük ısıyı dışarı iletemeyeceği ve bu aktarım için madde akımına (konveksiyon) olanak sağlayan sıvı bir ortamın gerekli olduğu düşünülmektedir. Konveksiyon akımlarının katmanlar arasında ne ölçüde madde alışverişine izin verdiği bilinmemektedir. Güçlü yerçekiminin ve akışkan yapının sonuçta ağır elementleri sürekli olarak merkeze doğru çökmeye zorlayacağı tahmin edilmekle birliktehttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif buz ve kaya oluşturan bileşiklerin tümünün çekirdeğe hapsolmuş durumda olmayabileceğihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif bir kısmının metalik ve moleküler hidrojen katmanlarında eriyik halinde ya da askıda bulunabileceği varsayılabilir.

Atmosfer

Satürn kalın ve karmaşık bir atmosfer tabakası ile çevrilidir. Atmosferin temel bileşenihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif bir gaz devi gezegenden bekleneceği gibihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Güneş Bulutsusu’nun içeriğine benzer olarakhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif hidrojen gazıdır. Ancakhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Jüpiter'in atmosferinden farklı olarakhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif helyum oranının beklenenden düşük olduğu gözlenir.Bu olgununhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif helyumun kütleçekimi etkisi ile gezegenin daha derinlerine doğru çökmesi ile ilişkili olabileceği düşünülür. Satürn atmosferi %94 hidrojen ve %6 helyumdan oluşmaktadır. Bunları %0http://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif2 oranla metan (CH4)http://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif %0http://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif1 oranla su buharı (H2O)http://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif ve %0http://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif01 oranla amonyak (NH3) izler. Azothttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif hidrojenhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif karbonhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif oksijenhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif kükürthttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif fosfor ve diğer elementleri içeren çeşitli bileşiklere milyonda bir düzeyini geçmeyen oranlarda rastlanır.

Aslında gaz devlerinin belirli bir yüzeyi olduğu söylenemezhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif gezegenden atmosfer olarak adlandırılabilecek en dış gaz tabakasına doğru kesintisizhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif yumuşak bir geçiş sözkonusudur. Bu tür gezegenlerin çapları hesaplanırken 1 bar (yaklaşık 1 atmosfer) sınırının dışında kalan kısım dikkate alınmazhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif basıncın 1 barı aştığı noktadan itibaren tüm hacim gezegenin sınırları içinde kabul edilir. Ancak çoğu zamanhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif atmosfer olarak adlandırılan alanhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif hidrojen gazı yoğunluğunun sıvı hidrojen yoğunluğu düzeyine çıktığı 10.000 bar basınç sınırına yani gezegenin binlerce kilometre içine dek genişletilir.

Satürn’ün daha zayıf çekim gücü nedeniylehttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif atmosferi gezegenin merkezinden uzaklık bakımından daha geniş bir alana yayılmıştır; derinlikle ısı ve basınç artışı Jüpiter’e oranla daha sınırlıdır. Bu nedenlehttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif atmosferin alt sınırı olarak kabul edilebilecek fizik koşullara çok daha derinlerde ulaşılır. Aynı şekildehttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif atmosferin çeşitli yükseltilerinde görülen değişik bileşiklerin yoğunlaşmasından oluşmuş bulutlar Jüpiter’e oranla birbirinden daha aralıklı yer alırlar. En yüksek bulutlarhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif tropopoz düzeyinin yaklaşık 100 km. altında amonyakhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif 200 km. altında amonyum hidrosülfid ve 300 km. altında su buzundan oluşmuş bulutlardır.

Bulutlar ve atmosfer akımları

Jüpiter’dekine benzer ekvatora paralel bulut kuşakları Satürn atmosferinde de gözlenirhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif ancak kuşaklar arasındaki renk ve kontrast farkı aynı derecede çarpıcı değildir. Bu silik görünümün nedeni bulut katmanlarının daha geniş bir yükselti aralığına dağılmış ve kalın bir atmosfer kütlesi ile örtülmüş olmalarıdır. Birbirine komşu kuşaklarda bulutların zıt yönde ve büyük bir hızla ilerledikleri görülür. Kuşakların dağılım ve hareketleri kuzey ve güney yarımkürelerde Jüpiter’e oranla daha simetriktir. Batıdan doğuya doğru 1800 km./saat hızında kesintisiz bir akımın gözlendiği ekvator kuşağıhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif kuzey ve güney yönünde 35. enlem derecelerine kadar uzanarak gezegenin en büyük meteorolojik yapısını oluşturur.

Yeryüzünden yapılan gözlemlerde bazıları devasa boyutlara ulaşan 'beyaz leke'ler gözlenmiştir. Bu oluşumlarınhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif günlerhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif bazen haftalar süren fırtına alanları olduğu düşünülür. Cassini uzay sondası kısa süre içinde birçok yeni fırtına alanı saptamıştır.

Satürn'ün kendi ekseni etrafında dönüşü

Katı bir yüzeye sahip olmayan Satürn'ün dönüş özelliklerininhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif atmosfer yapılarının gözlenen hareketlerine göre belirlenmesine çalışılmıştır. Ekvator bölgesi ile kutupların farklı devirlerle dönmesihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif 'Sistem I' ve 'Sistem II' olmak üzere iki ayrı dönme süresi tanımlanmasına yol açmıştır. Ekvator bölgelerinin dönüşü 10 saat 14 dakika 00 saniyede tamamlanır ve Sistem I olarak adlandırılır. Kutup bölgelerinde dönüş süresi 10 saat 39 dakika 24 saniyedir ve Sistem II adını alır. Satürn'den yayılan mikrodalga ve radyo dalgaboyundaki ışınımların ise 10 saat 39 dakika 22http://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif4 saniyelik bir dalgalanma göstermelerine dayanarakhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif gezegenin manyetik alanını belirleyen metalik hidrojen kütlesinin bu hızla dönmekte olduğu sonucu çıkarılmıştır. 'Sistem III' adı verilen bu periyod Satürn'ün gerçek dönüş hızı olarak kabul edilirhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif ve bu değerin kutuplardaki dönüş hızı ile hemen hemen aynı olduğuhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif ekvatorda ölçülen farklı hızın bu bölgelerdeki bulutların 1800 km./saat hıza ulaşan rüzgarlar nedeniyle doğuya doğru hareket etmelerinden kaynaklandığı dikkati çeker. Voyager 1 ve Voyager 2 uzay sondalarının 1980 ve 1981 yıllarındaki geçişleri sırasında yaptıkları duyarlı ölçümlere dayanan bu değerhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif 1997 yılında Paris Gözlemevi gökbilimcileri tarafından 6 dakika daha uzun olarak ölçüldü. Cassini uzay aracının 2004 yılında Satürn'e yaklaşmakta iken yaptığı ölçümlerde belirlediği 10 saat 45 dakika 45 saniye uzunluğundaki radyo dönüş periyodu de bu son bulguyla uyumlu idi. Gezegenin dönüş hızında kısa sürede bu denli önemli değişikliklerin olanak dışı olduğu bilinmektehttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif öte yandan Voyager ve Cassini sondalarının güvenilirliği tartışılmamaktadır. Radyo kaynağının dönüş hızındaki bu sapmaların aydınlatılmasıhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif gezegenin iç yapısı hakkında değerli bilgiler sağlayabilecektir.

Halkalar

Cassini uzay aracı tarafından çekilen bir Satürn fotoğrafıSatürn'ün ilk bakışta dikkati çeken belirleyici özelliği halka sistemidir. Satürn‘ün halkalarıhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gifgökyüzünün basit teleskoplarla izlenmeye başlandığı 17. yüzyıldan bu yana Satürn'ü diğer gezegenlerden ayırdeden eşsiz bir yapı olarak bilinegelmiştir. 1970'lerden sonra diğer gaz devlerinin de halkaları bulunduğu keşfedilmiştir.

Halkalarhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif ekvator düzleminde gezegenin merkezinden uzaklıkta 67.000 km. ile 480.000 km. arasında kalan alanı kaplamaktadır. Satürn'ün yarıçapı RS=60.250 km. olarak alınırsa halkaların iç sınırının gezegenin yüzeyine 6.700 km. uzaklıkta bulunduğu görülür. Dış sınırı ise Satürn için yaklaşık 2http://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif5 RS yani 150.000 km. olan Roche limitinin çok ötesindedir. Halkaların kalınlığı ise sadece 100 metre kadardır. Satürn halkaları çoğunluğunun çapı 1 cm. ile 10 m. arasında değiştiği düşünülen büyük sayıda buz parçacıklarından oluşmuştur. Halkaların yoğunluğunun gezegen merkezinden uzaklığa göre büyük değişimler gösterdiğihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif bazı alanlarda boşluklar bulunduğu bilinmektedir. Bunların Satürn uydularının çekim etkileri ile ilişkisi gösterilmişhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif hatta yörüngesi halkaların içinde bulunan ve çoban uydular olarak adlandırılan küçük uyduların halkaların bilinen yapısının korunmasındaki rolleri aydınlatılmıştır. Ancak son 25 yılda uzay aracı araştırmalarından elde edilen büyük miktardaki yeni bilgihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Satürn halkalarının bugün için de tam olarak açıklanamamış birçok özelliğini ortaya koymaktadır.

Manyetosfer

Satürn güçlü bir manyetik alana sahiptir. Jüpiter'in manyetik alanının yirmide biri kadar güç sağlayan bu çift kutupluhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Yer ile karşılaştırıldığında 800 kata ulaşan büyüklüğü ile devasa ölçektedir. Gezegenin manyetik ekseni dönme ekseni ile hemen hemen çakışır ve Jüpiter'de olduğu gibi manyetik kutupları Yer'in kutuplarına göre ters yerleşmiş durumdadır. Bu çift kutuplunun yanı sırahttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Satürn'ün manyetik alanınınhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif yapısını karmaşıklaştıran bir dört kutuplu ve bir sekiz kutuplu bileşeni bulunmaktadır.

Satürnhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif manyetik alanının Güneş rüzgarı ile etkileşimi sonucunda büyük bir manyetosfer oluşur. Bu bölgehttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif güneş kökenli yüksek enerjili parçacıklardan oluşan plazma akımının gezegenin manyetik alanı tarafından saptırılarak engellendiğihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Satürn'ün Güneş'e dönük yüzünde 300-1000 km./saniye hızındaki Güneş rüzgarı tarafından gezegene doğru itilenhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif karanlık yüzünde ise yüzlerce milyon kilometre uzunluğunda bir ‘manyetik kuyruk‘ şeklinde devam edenhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif damla biçiminde bir hacmi kapsar. Manyetosferin en dışında Güneş rüzgarının çarparak hızla yavaşladığı ve yön değiştirdiği bir şok dalgası bulunur. Güneş etkinliğine göre gezegene uzaklığı değişen bu sınırhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Cassini uzay sondası tarafından Satürn'den Güneş doğrultusunda 3 milyon km. uzaklıkta saptanmıştır. Daha içeride ise güneş kökenli parçacıkların aşamayarak çevresinden dolaşmak zorunda kaldığı manyetopoz yer alır. Manyetopozhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Satürn'ün manyetosferini sınırlar. Manyetosfer içinde iyonize atomlarhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif serbest elektronlarhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif yüklü toz tanecikleri ve nötr atom ve molekülleri içeren bir plazma bulunurhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif ancak bu plazmanın yoğunluğu Jüpiter'dekine oranla çok azdır. Bunun nedenlerihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Satürn'ün manyetosferi içinde iyonize madde kaynağı olabilecek İo benzeri bir uydusunun olmaması ve parçacıkların Satürn‘ün halkaları tarafından yakalanarak sürekli bir şekilde ortadan kaldırılmalarıdır.

Serbest kalan yüklü parçacıklarhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif manyetik alan çizgileri boyunca toplanarakhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Van Allen kuşakları benzeri ışınım alanları oluştururlar. Satürn'ün manyetik kutuplarındaki açık manyetik çizgiler boyunca ilerleyerek atmosferin yüksek tabakalarında kutup ışıklarının ortaya çıkmasına neden olurlar.

Uydular

Satürn'ün resmi olarak ad verilmiş 34 uydusu vardır. 2004 yılı içinde gözlenen ve 4 Mayıs 2005'te Uluslararası Gökbilim Birliği'nin 8523 sayılı sirküleri ile duyurulan 12 yeni uydu ve 2005 yılı içinde gözlenen ve 5 Mayıs 2005' te 8524 sayılı sirküler ile duyurulan bir yeni uydu ile bu sayı 47'ye ulaşmaktadır. Henüz doğrulanmamış uydular bu sayının dışındadır. Satürn'ün uydularının listesihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Satürn'ün doğal uyduları makalesinde yer almaktadır

Ayrıca 2004 yılında satürne gönderilen uzay aracı cassini satürn etrafındaki uyduları tespit etmiş ve 2 önemli uydusuna S/2004 S1 DİĞERNE İSE S/2004 S2 adını vemiştir.

Satürn araştırmalarının tarihçesi

Eski çağlardan günümüze ulaşan kaynaklarda Satürnhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Ayhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Güneşhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Merkürhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Venüshttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Marshttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif ve Jüpiter ile birlikte görünür hareketlerinin diğer yıldızlardan farklılığıyla tanınan 7 gökcisminden biri olarak gösterilir. Bu yönüylehttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif antik gökbilim için olduğu kadar astroloji açısından da önem taşıyan gezegenhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif birçok dilde haftanın yedi gününe adını veren varlıklardan biri olarakhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif tarihöncesinden günümüze insan kültüründe yerini korumuştur.

1610 yılında Galileo Galilei kendi yaptığı teleskop yardımı ile gözlediği Satürn'ün küresel bir yapısı olduğunu farkettihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif gezegenin her iki yanında kendi deyimi ile 'kulak' olarak nitelediği ve sonradan Satürn‘ün halkaları oldukları anlaşılacak oluşumları gördü.

1655'te Hollandalı bilim adamı Christiaan Huygens Satürn'ün en büyük uydusu Titan'ı keşfetti. Huygens 1659'da Galilei'nin görmüş olduğu oluşumun Satürn'ün halkası olduğunu açıkladı.

1670'ler ve 1680'lerde Fransız-İtalyan gökbilimci Giovanni Domenico Cassinihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif halkalar içindeki Cassini bölümünü ve dört yeni uyduyu daha (Japetushttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Rheahttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Tethyshttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Dione)keşfetti.

1789'da İngiliz gökbilimci Sir William Herschel Satürn'ün basıklık derecesini hesapladıhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif iki yeni uyduyu daha (Mimashttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Enceladus)keşfetti.

1837'de Alman gökbilimci Johann Encke halkalardaki kendi adıyla anılan boşluğu keşfetti.

19.cu yüzyılın ikinci yarısında Edouard Rochehttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif James Clerk Maxwellhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Daniel Kirkwood halkaların yapısına ilişkin görüşleri geliştirdiler.

1848'de William Lassell Hyperion'uhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif 1898'de William Henry Pickering Phoebe'yi keşfetti.

1903 yılında Satürn yüzeyinde bugün fırtına alanları ile ilişkilendirilen beyaz lekeler ilk kez gözlendi.

1966'da Janus ve Epimetheus keşfedildi. Pioneer 11 uzay aracıhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif 1973 yılında fırlatılan Pioneer 11 uzay sondasıhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Aralık 1974'te Jüpiter yakın geçişini gerçekleştirdikten sonra 1 Eylül 1979'ta Satürn'ün 21.000 km. yakınından geçti. Sınırlı teknik donanıma sahip olmasına karşın bu araç daha sonra gerçekleştirilen uçuşların planlanması için yaşamsal önem taşıyan bilgiler topladı.

Satürn'ün boyutları ve çekim gücü duyarlı biçimde ölçülerek yoğunluğunun ve kütlesinin daha büyük kesinlikle hesaplanmasına olanak sağlandı.

Satürn'ün ve uydularının birçok fotoğrafı elde edildi. Gezegen ve halkaları ilk kez karanlık yüzlerinden gözlendi.

Voyager 1 ve 2 uzay araçlarıhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif 1977 yılında fırlatılan ve birbirinin aynı olan Voyager 1 ve Voyager 2 uzay araçları sırasıyla Kasım 1980 ve Ağustos 1981 tarihlerinde Satürn'ün yakınından geçerek gözlemlerde bulundular.

Satürn atmosferindeki Helyum oranının Jüpiter'dekine göre az olduğu anlaşıldı.

Gezegenin ve uydularının çok sayıda yüksek çözünürlüklü görüntüsü elde edildi.

Satürn atmosferindeki bantlarhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif geçici oval yapılar gözlemlendi. 1800 km./saat hızına ulaşan büyük ölçekli atmosfer akımları saptandı.

Gezegenin karanlık yüzünden radyo dalgaları ile yapılan gözlemlerle atmosferin değişik düzeylerindeki sıcaklıklar ölçüldü.

Kutup ışıkları gözlendi. Bu aradahttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif orta enlemlerde mor ötesi bantta kutup ışıklarına benzerhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif nedeni açıklanamayan ışınımlar saptandı.

Halkaların ayrıntılı yapısı gözlendihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif sayılamayacak kadar çok miktarda küçük halkacıklardan oluştukları anlaşıldı. Yeryüzünden yapılan gözlemlerde sınırlı şekilde görülebilen D ve E halkalarının varlığı kanıtlandıhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif G halkası keşfedildi.

B halkasında 'araba tekerleklerinin çubuklarını' andıran ışınsal yoğunluk değişimleri gözlendi.

Satürn'ün 4 yeni uydusu keşfedildi. Bunlardan Pan'ın farkedilmesihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Voyager 2 uzay aracının gezegeni ziyaretinden 9 yıl sonra eldeki fotoğrafların yeniden incelenmesi sırasında gerçekleşti.

Cassini-Huygens programıhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Cassini'den gözüken Güneş tutulmasıSatürn ve sisteminin araştırılması amacıyla 1997 yılında fırlatılan Cassini-Huygens uzay aracıhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif gezegenlerin çekim gücünden yararlanarak yolculuğun hızlandırılabilmesi için Venüs (2 kez)http://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Yer ve Jüpiter yakın geçişlerini gerçekleştirdikten sonrahttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif 1 Temmuz 2004'te Satürn çevresinde yörüngeye girdi. İki ayrı uzay sondasından oluşan araçtanhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Huygens iniş aracı ayrılarak 14 Ocak 2005'te Satürn'ün en büyük uydusu Titan üzerine iniş yaptı. Cassini yörünge aracı ise Satürn çevresinde değişen yörüngeler izleyerek gezegen ve çeşitli uyduları ile ilgili gözlemlerine başladı.

Satürn'ün kendi etrafında dönüş hızı ile ilgili olarak 1997 yılında Fransız gözlemcilerin saptadığı ve daha önceki bilgilerle çelişen veriler doğrulandı ve gezegenin radyo kaynağının dönüş periyodu 10 saat 45 dakika 45 saniye olarak belirlendi.

Araçhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif yörünge giriş manevrasından önce Satürn halka düzlemini kuzeyden güneye doğru geçti. F ve G halkaları arasındaki boşluktan yapılan bu geçişhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif boşluk olarak kabul edilen bölgedeki parçacıkların miktarı konusunda bilgi verdi.

Phoebehttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Titanhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Japetushttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif ve Enceladus yakın geçişleri gerçekleştirilerek uyduların yüksek çözünürlüklü görüntüleri elde edildi ve bilimsel gözlemler gerçekleştirildi.

Huygens sondasıhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Titan yüzeyine iniş sırasında uydunun atmosferi ve yüzeyi hakkında veriler topladı ve görüntüler elde etti. Satürn'ün 4 yeni uydusu keşfedildi. Programın 2008 yılına dek sürdürülmesi planlanmaktadır.

Gözlem koşulları

Bir dış gezegen olan Satürnhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Güneş çevresinde yaklaşık 30 yıllık dolanma süresi ve yaklaşık 12.5 ay olan kavuşum dönemi nedeniylehttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif sabit yıldızlar arasında çok yavaş ilerlediği için aynı takım yıldız içinde 2 yıldan daha uzun süre kalır. Güneşe Jüpiter'den daha uzak ve biraz daha küçük olduğu için Satürn daha sönük görülür. Sarımsı rengi ve 1. kadirden parlaklığı ile yılın büyük bir bölümünde kolaylıkla gözlenebilir. Halkaların konumuna bağlı olarak parlaklığı 30 yıllık dönemlerle -0http://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif3 kadire ulaşabilir. Satürn'ün halkaları orta boy teleskoplar ile ayırt edilebilir. Gezegenin 29http://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif4 yıllık yörünge çevrimi içindehttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Dünya iki kez Satürn'ün halkalarının düzleminden geçerhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif bu durumda halkalar görülemez. Kendi etrafındaki dönme hızının yüksekliği nedeniyle basık bir görünüme sahiptir. Satürn'ün uydularından sadece Titan küçük teleskoplar ile görülebilirhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/nokta.gifhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/nokta.gif

Güneş Sistemi'nde Satürn'ün özel yeri

Bazı özelliklerihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Satürn'ü eşsiz kılmaktadır:

- Güneş Sistemi'nin yoğunluğu en düşük gezegenidir. 0http://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif69 g./cm3 yoğunluğu ile suyun üzerinde batmadan durabilir.
- Basıklık oranı en yüksek gezegendir. Kutuplar arasındaki çapı ekvator çapından %10 düşüktür.
- En gelişmiş halka sistemine sahip gezegendir. Halkaların çapı gezegenin çapının 8 katı kadardır.
- Üzerinde en hızlı rüzgarların estiği gezegendir. Ekvator çevresinde gözlenen sürekli batı rüzgarlarının hızı 1800 km./saati bulur.
- Yağmur ancak bin yılda bir metan sağanağı şeklinde yağar.