Ali Fethi Okyar
(29 Nisan 1881, MakedonyaPirlepe- 7 Mayıs 1943, İstanbul), Türk asker ve siyaset adamı. Cumhuriyet i kuran öncü kadro içinde yer almış, Başbakanlık ve TBMM Başkanlığı yapmış, Atatürk ün talimatıyla kurulan muhalefet partisi Serbest Cumhuriyet Fırkası nı yönetmiştir. Yaşamı boyunca Atatürk ün en yakın kişisel arkadaşlarından biri olmuştur.
Gençlik Yılları
1881 de bugün Makedonya da bulunan Arnavut kasabası Pirlepe de doğdu. 1898 de Harbiye Mektebi ne girdi ve 1900 de Piyade Teğmen rütbesiyle mezun oldu. 1904 te Kurmay Yüzbaşı olarak Selanik te bulunan 3 üncü Ordu emrine verildi. Burada İttihat ve TerakkiCemiyetine katılarak, 1908 Devrimi ni hazırlayan kadro içinde yer aldı. 1908 de Binbaşılığa yükseltilerek Selanik Jandarma Subay Okulu Komutanlığına getirildi.
12 Ocak1909 da ParisAskeri Ataşesi oldu. 3 Temmuz1911 de ArnavutlukHarekâtında İşkodraMüretteb Kuvvetler Kurmay heyetine atandı. 6 Ekim1911 de Enver Beyve Mustafa Kemalile birlikte Trablusgarp a gelerek savunma kuvvetlerinde görev aldı.
Osmanlı Meclis-i Mebusanı nın II. Dönemi için 13 Nisan1912 de yapılan seçimde ManastırMilletvekili oldu. Meclisin kapatılmasından sonra orduya dönerek 17 Kasım1912 de Çanakkale BoğazıMüretteb Kuvvetler Kurmay Başkanlığına atandı. 13 Ekim1913 te SofyaElçisi oldu. Aynı dönemde askeri ataşe olarak Sofya da bulunan Mustafa Kemal le dostluğu burada pekişti. Meclis-i Mebusan ın III. Döneminin son yılında 8 Aralık1917 de İstanbulMilletvekili seçilerek elçilik görevinden ayrıldı.
İttahat ve Terakki nin düşmesinden sonra 14 Ekim1918 de kurulan Ahmet İzzet Paşa hükümetinde Dahiliye Nazırıoldu. 8 Kasım da eski rejim ileri gelenlerinden Talat, Enver, Cemal ve Sait Halim Paşaların yurt dışına kaçışına İçişleri Bakanı olarak engel olamamakla suçlanması, Ahmet İzzet Paşa kabinesinin istifasına neden oldu. 1 Kasım - 21 Aralık 1918 tarihleri arasında Mustafa Kemal ile birlikte Minbergazetesini çıkardı. İttihatçı gizli örgüte mensup olduğu iddiasıyla 10 Mart1919 da tutuklandı, 2 Haziran1919 da Malta ya sürgüne gönderildi. Malta sürgünlüğü30 Mayıs1921 de serbest bırakılmasıyla sona erdi
Kurtuluş Savaşı ve Cumhuriyet Dönemi
15 Ağustos1921 de İstanbul Milletvekil olarak TBMM 1. Dönem e katıldı. 10 Ekim1921- 4 Ekim1922arasında Dahiliye Vekilliği yaptı. TBMM 2. Dönem de yeniden İstanbul Milletvekili seçildi. 14 Ağustos1923 den Cumhuriyet in ilanına kadar İcra Vekilleri Heyeti Reisliği ve Dahiliye Vekilliği yaptı. Fethi Bey kabinesinin istifasına yol açan siyasi olaylar, 29 Ekim 1923 te bir anayasa değişikliği ile Cumhuriyet in ilanına neden oldu.
Cumhuriyetin ilanından hemen sonra, 1 Kasım1923 te TBMMBaşkanı seçildi. 1 Kasım1924 te yine Başkan seçildi. Ancak aynı ay içinde eski İttihatçılardan bir grup milletvekilinin Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasıadıyla muhalif bir parti kurmaları üzerine 22 Kasım1924 te İsmet Paşayerine Başbakanlığa getirildi. Bu atamada, sertlik yanlısı olarak tanınan İsmet Paşa ya karşılık Fethi Bey in ılımlı ve uzlaşmacı kimliği rol oynadı. Ancak üç ay sonra Doğu da Şeyh Said İsyanı nın patlak vermesi üzerine uzlaşma politikası iflas etti. 2 Mart1925 te hükümet istifa etti, İsmet Paşa yeniden başbakan oldu. Aynı gün ilan edilen Takrir-i Sükûn Kanunu ile ülke çapında muhalefete karşı sert tedbirler alındı. Terakkiperver Fırka kapatıldı. Fethi Bey Paris Büyükelçiliğine atanarak Türkiye den uzaklaştırıldı.
9 Ağustos1930 da Atatürk ün talimatıyla büyükelçilikten istifa ederek Serbest Cumhuriyet Fırkası nı kurdu ve partinin genel başkanı oldu. GümüşhaneMilletvekili olarak tekrar Meclise girmesi sağlandı. Muvazaa amacıyla kurulan partinin, İzmir Mitingi nden sonra gerçek bir muhalefet hareketine dönüşmeye başlaması üzerine, yine Atatürk ün talimatıyla 17 Kasım1930 da partisini feshetti. Tekrar yurt dışına gitti.
31 Mart1934 te LondraBüyükelçiliğine atandı. İkinci Dünya Savaşı öncesinde Türkiye ile İngiltere arasında gerçekleşen diplomatik ve askeri yakınlaşmada önemli bir rol oynadı; Montreux Antlaşması nın mimarları arasında bulundu. Atatürk ün ölümünden kısa bir süre sonra, Cumhurbaşkanı İsmet İnönü nün eski hasımlarıyla barışma politikası uyarınca 4 Ocak1939 da BoluMilletvekilliğine atandı; büyükelçilik görevinden ayrılarak yurda döndü. Aynı yıl seçilen 8. Meclis e de Bolu Milletvekili olarak girdi. 2. Refik SaydamKabinesinde Adalet Bakanıoldu ve bu görevini 12 Mart1941 e kadar sürdürdü.
7 Mayıs1943 te İstanbul da vefat etti.
Kişiliği
Fethi Okyar diplomatik yetenekleri ve ılımlı, akılcı kişiliğiyle her dönemde saygı topladı. İngiltereve Amerika da uygulandığı şekliyle, millet iradesine dayanan demokratik, liberalve pragmatikbir siyasi görüşü savundu. İngilizler tarafından Malta ya sürüldükten sonra bile İngiltere ye olan yakınlığını kaybetmedi.
İttihat ve Terakkiiçinde önemli görevler üstlendiği halde parti üst yönetiminin yolsuzluk ve cinnetlerinden uzak durdu; bu sayede İttihat ve Terakki nin çöküşünden sonra da saygınlığını koruyabildi. Yakın arkadaşı Rauf Bey ın aksine, siyasi kariyeri boyunca Mustafa Kemal e ters düşmemeyi başardı. Uzun süre İsmet İnönü nün başlıca rakibi olarak görüldüğü halde 1928 den sonra onunla barıştı ve yeniden üst düzey siyasi mevkilere getirildi.