Bülent ECEVİT
Görev Süresi: 26 Ocak 1974 - 17 Kasım 1974 Mustafa BülentEcevit, (d. 28 Mayıs1925İstanbul– ö. 5 Kasım2006, Ankara), Türksiyasetçi, gazeteci, şair, yazar, siyasi partibaşkanı ve eski Türkiye Cumhuriyetibaşbakanıdır.
Beş kez Türkiye Cumhuriyetibaşbakanlığıyapan Bülent Ecevit, Türkiye Büyük Millet Meclisi nin 21., Türkiye Cumhuriyeti nin 18. başbakanıdır. Ecevit, düşünceleri ve uygulamalarıyla, 20. yüzyılTürk siyasal yaşamının en önemli isimlerden biri olmuştur.
Türkiye Büyük Millet Meclisi nde 11. ve 12. Dönem Ankara, 13., 14., 15., 16. ve 19. Dönem Zonguldak, 20. ve 21. Dönem İstanbulmilletvekili olarak görev yaptı.[1] 1961 de Kurucu Meclis, Temsilciler Meclisi üyesi, Cumhuriyet Halk PartisiGenel Başkanı, Demokratik Sol PartiGenel Başkanı oldu. Çalışma Bakanı, Devlet Bakanı, Başbakan Yardımcısı ve Başbakanolarak görev yaptı; ancak üniversitemezunu olmaması nedeniyle Cumhurbaşkanlığı na aday olamadı.
Kişisel yaşamı Bülent Ecevit 28 Mayıs1925tarihinde İstanbul da doğdu. "Ecevit Seceresi (Devlet Arşivi - No 1265)" belgesine göre İnebolu da doğdu. Babası Kastamonudoğumlu Ahmet Fahri EcevitAnkara Hukuk Fakültesi nde adli tıp profesörüydü. (5 Mayıs 1951 tarihli Bülent Ecevit in AÜ DTCF öğrenci kimlik cüzdanındaki nüfus cüzdan suretine göre baba adı Mehmet Fahrettin, gene 15 Ocak 1945 tarihli AÜ DTCF talebe hüviyet cüzdanındaki nüfus cüzdan suretine göre baba adı Fahrettin, öte yandan babasının 31 Ekim 1951 tarihli Yeni Sabah gazetesindeki ölüm ilanında Dr. Prof. Fahri Ecevit, ayrıca kullandığı kartvizitte Pr. Dr. Fahri Ecevit) A. Fahri Ecevit daha sonra siyasete girerek 1943-1950yılları arasında CHP den Kastamonumilletvekilliği yaptı. İstanbuldoğumlu olan annesi Fatma Nazlıise ressamdı.
Bülent Ecevit 1944yılında Robert Kolej den mezun oldu ve aynı yıl içinde çalışma hayatına Basın Yayın Genel Müdürlüğü nde çevirmenlik yaparak başladı. 1946yılında okul arkadaşı Rahşan (Aral) Ecevitile hayatını birleştirdi. Önce Ankara Hukuk Fakültesive sonra da Dil Tarih Coğrafya Fakültesi ne kayıt yaptırmasına rağmen yüksek öğrenimine devam etmedi. 1946-1950yılları arasında LondraElçiliğinin Basın Ateşeliği nde kâtip olarak çalıştı. 1950yılında Cumhuriyet Halk Partisi nin yayın organı olan Ulus Gazetesi nde çalışmaya başladı. Ulus Gazetesi Demokrat Partitarafından kapatılınca Yeni Ulus ve Halkçı gazetelerinde yazar ve yazı işleri müdürü olarak görev yaptı. 1954Ocak ayında CHP Çankaya Ocağı na kaydoldu. 1955yılında ABD nin Kuzey Karolinaeyaletinin Winston-Salem kentinde, The Journal and Sentinel de konuk gazeteci olarak çalıştı. 1957 de Rockefeller Foundation Fellowship Bursu ile yeniden ABD ye gitti, Harvard Üniversitesi nde sekiz ay sosyal psikoloji ve Orta Doğu tarihi üzerine incelemeler yaptı. Bu sırada Ecevit in sürekli "Hocam" diye bahsettiği Henry A. KissingerHarvardrektörü idi. Harvard da 1957 yılında, 1950-1960 arasından verilen antikomünizm seminerlerine sürekli Olaf Palme, Bertrand Russellgibi kişilerle katıldı. 27 Ekim1957seçimlerinde CHP den milletvekili olarak siyasete girdi. Biri ABD de Rumlar tarafından olmak üzere siyasi hayatında 6-7 kere suikaste uğradı.
Bitlis sigarası, Meclis sigarası içer, eniştesi İsmail Hakkı Okday ın hediyesi Erikamarka daktilosuyla yazardı. Bu 70 yıllık daktiloyu, ODTÜ Bilim ve Teknoloji Müzesi ne armağan etmiştir.
1973 seçimlerinde CHP nin seçim kampanyasında, yaşlı bir kadının "Karaoğlan nirede ha evlatlar, Karaoğlan ı görmek istiyom." şeklindeki sorusundan sonra Karaoğlan adı CHP liler tarafından benimsenmiş ve ilerleyen yıllarda da Türkiye de Bülent Ecevit için kullanılmaya başlanmıştır.[2] Seçim propagandalarında "Umudumuz Karaoğlan" sloganı söylenmeye başlamıştır. Dönemin Adalet Partisilideri Süleyman Demirel, en büyük rakibi olan Bülent Ecevit i, darbeyle devrilen Şililisosyalistdevlet adamı Salvador Allende ye benzetip atıfta bulunmak için "Allende-Büllende" tabirini kullanmıştır. Ecevit, başbakanlık dönemlerinde yapılan Kıbrıs Barış Harekâtısonrasında "Kıbrıs Fatihi", Abdullah Öcalan ın yakalanışı sonrasında da "Kenya Fatihi" olarak anılmıştır.
İlerleyen yaşıyla birlikte sağlığı bozuldu. Doktorlarının karşı çıkmasına rağmen Danıştay a düzenlenen saldırıda ölen Yücel Özbilgin in 19 Mayıs2006 daki cenazesine katılan Ecevit, törenin ardından rahatsızlandı.[2]Aynı gece fenalaştı ve beyin kanaması geçirdi. Uzun süre yoğun bakımda kaldı. Bu sırada kendisi için tutulan ziyaretçi yazıları Kaldırım Defteriadıyla anılıyor. Bülent Ecevit, bitkisel hayata girdikten 172 gün sonra 5 Kasım2006pazar günü Türkiyesaatiyle saat 22:40 da (20:40 [UTC]) Gülhane Askeri Tıp Akademisi nde dolaşım ve solunum yetmezliği sonucu vefat etti.
Ecevit in devlet mezarlığınagömülebilmesi için, ölümünün hemen ardından 9 Kasım da yapılan bir kanun değişikliğiyle bu mezarlıklara başbakanların da gömülmesi sağlandı. 11 Kasım2006 da yapılan cenaze törenine o zamana dek eşi nadir görülen bir kalabalık katıldı. Yurdun dört bir yanından ve başta KKTColmak üzere pek çok ülkeden insan Ecevit e son borçlarını ödemek ve onu sonsuzluğa uğurlamak için başkenteakın etti. Cenaze törenine beş cumhurbaşkanıve siyasetçiler de katıldı. Kocatepe Camii nde kılınan cenaze namazının ardından Devlet Mezarlığı na doğru yola çıkan Ecevit in naaşına halk gözyaşları ve çiçeklerle eşlik etti. Bu uzun yol boyunca eşi Rahşan Ecevitbir an olsun cenaze arabasının arkasından ayrılmadı. 11 Kasım 2006 günü Devlet Mezarlığı na defnedilen Ecevit için anıt mezar yapılması gündemdedir
Siyasal yaşamı CHP içinde yükselişi 32 yaşında, İsmet İnönü nün damadı Metin Toker in adaylığını ona devretmesiyle, milletvekili olarak siyasi yaşa mina başlayan Bülent Ecevit 27 Mayıs 1960 askeri darbesindensonraki seçimlerde tekrar milletvekili seçildi. 1961yılında İsmet İnönü nün kurduğu hükümette Çalışma bakanı oldu. 1965yılındaki seçimlerde Zonguldak tan yeniden milletvekili seçildi, seçimleri Süleyman Demirel in başkanlığındaki Adalet Partisikazandı. Bülent Ecevit bu tarihten sonra muhalefete geri dönen CHP nin içinde ortanın solugörüşünün öncülüğünü yapmaya başladı. Ortanın solu ideolojisine karşı çıkanlarla Ecevit in mücadelesi başladı. 18 Ekim1966 da yapılan oylamada 43 yıllık CHP nin genel sekreterliğine henüz 41 yaşındaki Bülent Ecevit seçildi. CHP tarihinde ilk defa bir genel sekreter ilçelerden köylere bütün CHP örgütlerini tek tek gezerek partililer ve delegelerle tanıştı. Ecevit çalışkanlığı, hitabet gücü ve parti içinde demokratik solduruşuyla giderek sivrildi. Bu dönemde milli şef İsmet İnönü onu parmakla göstererek "Bu çocuk tehlikeli" demiştir. TSK nın 12 Mart 1971 muhtırasındansonra, CHP nin tutumu konusunda parti içinde önemli görüş ayrılıklarıbelirdi ve İnönü parti genel sekreteri Bülent Ecevit le anlaşmazlığa düştü. İnönü, müdahaleye açıkça karşı çıkılmasını onaylamıyordu. Yeni kurulacak hükümete partinin üye verip vermeyeceği konusunda beliren anlaşmazlık sonucunda Ecevit genel sekreterlikten istifa etti. Ecevit le yoğun bir mücadeleye giren İnönü, 4 Mayıs1972 de toplanan 5. Olağanüstü Kurultay da, siyasetinin partisince onaylanmaması durumunda istifa edeceğini açıkladı. Kurultay da parti meclisi için yapılan güvenoylamasında Ecevit yanlılarının 507 ye karşılık 709 oy ile güvenoyu alması üzerine, 8 Mayıs1972 de istifa eden İsmet İnönü nün yerine 14 Mayıs1972tarihinde genel başkanlığa seçildi. Bu kurultayın ardından Türk siyasal yaşamındaparti içi mücadele sonucunda değişen ilk genel başkan İsmet İnönü oldu.
CHP Genel Başkanlığı 14 Ekim1973tarihinde yapılan seçimlerde Ecevit in başkanlığındaki CHPen fazla oyu almasına rağmen çoğunluğu kazanamadı. 26 Ocak1974tarihinde Milli Selamet Partisiile kurduğu koalisyon hükümetinde ilk defa başbakanlık görevini aldı. 1974 yılında Bülent Ecevit başbakanken, EOKA yanlısı Rumlar Kıbrıs’ta Makarios’a karşı darbe yaptı. Darbe nedeniyle Ada’da yaşayan Türkler’in güvenliği tehlikeye girdi. Ecevit’in başında olduğu hükümet, askeri müdahale kararı aldı. Kıbrıs Barış Harekâtı’ndan sonra Ecevit, “Kıbrıs fatihi†olarak anılmaya başladı. Sadece 10 ay süren bu koalisyon hükümetinin tarihe geçen en önemli olayı Kıbrıs Barış Harekâtıolmuştur. Bu hükümetin dağılması üzerine Süleyman Demirel in başbakan olarak görev yaptığı AP-MSP-MHP-CGPpartilerinden oluşan I. Milli Cephe Hükümetikuruldu. Muhalefete geri dönen Bülent Ecevit 5 Haziran1977tarihindeki seçimlerde CHP nin oyunu %41 e çıkarmayı başardı. Bu oy oranı Türkiye Cumhuriyeti nde bir sol görüşlü partinin kazandığı en yüksek oy oranı olarak tarihe geçti.
Ecevit oy oranını artırmakla birlikte o zamanki seçim sistemine (Nisbi seçim sistemi) göre çoğunluğu kazanamadığı için bir azınlık hükümeti kurmaya karar verdi. Bu azınlık hükümetinin güven oyu alamaması nedeniyle tekrar Süleyman Demirel in başbakanlığında II. Milli Cephe hükümeti (AP-MSP-MHP) kuruldu. Bu hükümetin de kısa ömürlü olması sonucu Ecevit in Kumar borcu olmayan 11 milletvekili arıyorumsözüyle AP den ayrılan 11 milletvekilinin desteğiyle (Güneş Motel Olayı) 5 Ocak1978tarihinde yeni bir hükümet kurarak tekrar başbakan oldu. Ancak bu 11 milletvekilinin (Tuncay Mataracı, Hilmi İşgüzar, Orhan Alp, Oğuz Atalay, Mete Tan, Güneş Öngüt, Mustafa Kılıç, Şerafettin Elçi, Ahmet Karaaslan, Enver Akova, Ali Rıza Septioğlu) desteğini kazanmak için verdiği tavizler ve bakan yaptığı 11 milletvekili hakkında çıkan yolsuzluksöylentileri, Ecevit e zarar verdi. Bu arada, Türkiye nin ekonomik durumu gittikçe bozulmaya başlamış, sağ-sol çatışmaları sonucu işlenen cinayetler önlenemez duruma gelmişti. TÜSİADgazetelere tam sayfa eleştiri ilanları verdi. 1979yılında yapılan ara seçimlerde başarısızlığa uğrayan Ecevit görevden çekildi ve Süleyman Demirel25 Kasım1979tarihinde MSPve MHP nin desteğiyle bir azınlık hükümeti kurdu. 12 Eylül 1980tarihinde Genel kurmay başkanı Kenan Evren in komutasındaki silahlı kuvvetler ülkenin yönetimine el koydu. Diğer parti başkanlarıyla beraber Bülent Ecevit de siyasetten uzaklaştırıldı ve bir süre göz altında tutuldu. Daha sonra diğer bütün partilerin ileri gelenleriyle birlikte 10 yıl süreyle siyasete girmesi yasaklandı. Bu dönemde gazetecilik yaptı. Arayış dergisiniçıkardı. 1981 de çıkan dergi 1982 de askeri rejim tarafından kapatıldı.
Demokratik Sol Parti yılları 1985yılında Bülent Ecevit in siyasete girme yasağı devam ederken eşi Rahşan Ecevit in başkanlığında Demokratik Sol Partikuruldu. 1987yılında yapılan referandumla eski siyasi liderlerin siyaset yasağı kaldırılınca Bülent Ecevit DSP nin başına geçti. Aynı yılın Kasım ayında yapılan seçimlerde DSPbarajı aşamayınca Ecevit siyasetten çekildi. 1989 da siyasete dönen Ecevit, 20 Ekim1991seçiminde DSPZonguldak Milletvekiliolarak TBMM’ye girdi. DSP’nin oyları 24 Aralık1995tarihinde yapılan erken genel seçimde yüzde 14,64’e, milletvekili sayısı 76’ya yükseldi ve DSPsolun en büyük partisi konumuna geldi. Ecevit, 30 Haziran1997tarihinde ANAPGenel Başkanı Mesut Yılmazbaşkanlığında kurulan ANASOL-DkoalisyonundaBaşbakan Yardımcısı olarak görev aldı. Koalisyon hükümetinin gensoruyla düşürülmesinin ardından, Bülent Ecevit, 11 Ocak1999’da DSPazınlık hükümetinikurarak 4. kez başbakanoldu.
Partisinin, 18 Nisan1999’da yapılan seçimlerden yüzde 21,71 oy oranıyla birinci parti olarak çıkması üzerine, hükümeti kurmakla görevlendirilen Bülent Ecevit, 28 Mayıs1999’da kurulan DSP-MHP-ANAPkoalisyonundayeniden başbakanlıkkoltuğuna oturdu. Bu dönemde sağlık sorunlarıyla ilgili söylentiler çıkan Bülent Ecevit, 4 Mayıs2002’de rahatsızlanarak hastaneye kaldırıldı. Tedavisi aralıklarla sürdü. Ecevit’in rahatsızlığı sırasında hükümete yönelik tartışmalar ve erken seçimtalepleri de siyasi gündeme damgasını vurdu. Bu tartışmalar parti içine de yansıdı. Başbakan Yardımcısı Hüsamettin Özkan’ın 8 Temmuz2002 de görevinden ve partiden istifasını yeni istifalar izledi. İstifalarla koalisyon hükümetiTBMM’deki sayısal desteğini yitirirken, erken seçim kararı alındı ve 3 Kasım2002’de yapılan erken genel seçimlerde DSPbarajı aşamadı ve TBMMdışı kaldı. Bu zaman zarfında CHPile birleşmeyi istemiş ancak "solu bölen adam" diye tasvir ettiği Deniz Baykal ın buna yanaşmaması nedeniyle bu birleşme hiç bir zaman olmamıştır.
Genel başkanlıktan ayrılma kararını, 3 Kasım seçimlerinden önce olduğu gibi, seçimlerden sonra da zaman zaman dile getiren Bülent Ecevit, 22 Mayıs2004tarihinde düzenlediği basın toplantısıyla halefiniilan etti ve görevi Genel Başkan Yardımcısı Zeki Sezer’e devretmek isteğini belirtti. 25 Temmuz2004tarihinde yapılan DSPkongresi ile aktif siyaseti bıraktı.