Mevlevilerin toplanıp dua ettikleri, sema’da ve söyleşide bulundukları yerlere mevlevihane denirdi. Mevleviliğin ilkeleri, töreleri, musikisi burada öğretilirdi.
Mevlevihaneler iki büyük sınıfa ayrılmışlardı. Bunlar Asitaneler ve Tekkeler (Zaviyeler) dır dır.
Asitaneler çile çıkarılarak dede olunan okul niteliğindeki kuruluşlardı.
Tekkeler ise birer okul nitelindeydiler.
Her iki sınıftaki Mevlevihaneleri Şeyhler yönetirlerdi,
Tekkelerde, Şeyhten sonraki en büyük amir Aşçıbaşı denilen dedeydi (Ser-Tabbah). Aşçıbaşından sonra türbedar, neyzen başı, kudümzenbaşı, kazancı, semazenbaşı, baş dede ve meydancı dedeler gelirdi.
Asitanelerde ise Şeyh’in yardımcılığını Kazancı Dede yapardı.
Tekkeler, türbe, mescid, meydan, matbah (mutfak), semahane, mutribhane, çilehane, misafirhane ile şeyh dairesi ve dedelerin oturmasına ayrılmış odacıklardan oluşmuştu.
Matbah-ı Şeriflerde aynı zamanda tören yeri olarak kullanılan Meydan-ı Şerif denilen ayrı bir salon bulunurdu. Bu salonun mutfak kapısının karşına gelen yerinde Tekke’nin Şeyh’ine ait kırmızı bir post bulunurdu.
Mevlevihaneyi ancak dedelik aşamasına gelen dervişler açabilirlerdi. Bunun için de sadece dede olmak yetmez, dedeler arasında yetenekli ve seçkin olanlara şeyh unvanı ile birlikte herhangi bir kentte Mevlevihane açma görevi verilirdi.
Mevlevilikte çok büyük öneme sahip Konya Mevlevihanesinin yapısına bakarsak
Bu Mevlevihane dört yanı duvarlarla çevrili birçok yapıdan oluşmaktadır ve dört kapısı vardır.
Doğu Mevlana ile oğlu Sultan Veledin türbeleri ile semahane
Batı Çelebi Efendinin yardımcılarının hücreleri,
Kuzey Çelebi Efendi dairesi ve dedelerin oturdukları hücreler
Güney Büyük bir avlu, Meydan-ı Şerif isimli uzun ve geniş bir salon ile Matbah-ı şerif yani mutfak bulunurdu.
Alıntı