Her toplumun kendine göre bir sosyal yaşamı vardır. Almanya’daki sosyal yaşam ile Rusya’daki sosyal yaşam; Tunus’taki sosyal yaşam ile Endonezya’daki sosyal yaşam birbirinden farklıdır.

Tarihsel süreç içinde sosyal yaşamlar da birbirini tutmaz. Ekonomik, siyasal, bilimsel ve teknolojik gelişmelere bağlı olarak sosyal yaşam değişime uğramakta, insan ilişkileri, yaşam kültürü değişmektedir. Toplumlardaki bu değişime sosyal değişim adı verilir. 1900 yılındaki İstanbul halkının sosyal yaşamıyla 2000 yılındaki İstanbul halkının sosyal yaşamı arasında büyük farklar olması sosyal değişime örnektir.

Her dönemde halklar, dini inançlarını kendi imkanları içinde anlar ve yaşarlar. Sosyal yaşam, her ne kadar sürekli değişse de ana hatlar hep aynı kalmaktadır. Örneğin insanlar birbiriyle geçmişte de günümüzde de ticaret yapmak durumundadırlar. Ticaretin yapılış şekilleri, alınıp satılan mallar değişse de ticaret olgusu değişmemektedir. İnsanların barındıkları yerler zamana göre değişmektedir. Bir zaman mağaralarda yaşanırdı; derken çadırlarda, barakalarda, kerpiç evlerde yaşanmaya başlandı. Daha sonra insanlar taştan evlerde yaşamaya başladılar. Günümüzde betonarme yapılar içinde yaşanmaktadır. İçinde yaşanılan mekanlar farklı olmakla birlikte, hepsinin ortak özelliği barınma aracı olması değil midir? Aynı şekilde insan ilişkileri, zamanla değişime uğramakta; ama insanların birbiriyle ilişki içinde oldukları gerçeği değişmemektedir.

Sosyal yaşamda, temiz/art niyetliler, aktif/pasif olanlar, yönetenler/yönetilenler, yalnızca bugünü yaşayanlar/yarınları düşleyenler, kendini düşünenler/herkesi düşünenler… her dönemde vardı; var olmaya devam edecektir.

Dinimiz, sosyal yaşamın değişmez yönlerine yönelik emir ve tavsiyelerde bulunmuş; değerler belirlemiştir. İslam’ın temel amacı iyi insan, temiz toplumdur. Aile içi ve akrabalar arası ilişkiler, insanların birbirleri üzerindeki hakları, kişiye ve topluma zarar veren davranışlar vb. konularda temel ölçüler koymuştur. Bu ölçüleri Müslümanlar, kendi toplumsal şartları içinde yorumlar ve yaşamına yansıtır.

Dr. Ali Kuzudişli