karanlıktan iki farklı mana çıkarıyorum:
karanlıktan kasıt, bilginin eksikliğiyse ortaçağ dünyasının doğu kısmını kısmen aydınlık batı kısmını ise karanlık buluyorum. absürt sebeplerle insan katledildiği, adaletin tanrı adına insanlarca sağlanmaya çalışıldığı batının ortaçağ'da bilimsel olarak sınıfta kaldığını düşünüyorum. batının karanlığının temel sebebini, doğmatizmin daha katı bir şekilde yaşanmasına ve bireylerin çıkarları doğrultusunda uygulanmaya başlanan teolojik kurallara bağlayabilirim.
bugün ise doğu karanlıktadır -ne yazık-
karanlıktan kasıt ortaçağ dünyasının bilinememezliğiyse eğer, dünyanın hiçbir döneminin tam anlamıyla bilinemeyeceğini söyleyebilirim. fakat sanırım kasıt bu değildi.