Forumunuz.Com - Askeri Teşkilat

Bir toplumun "devlet" haline gelebilmesihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif onun varligina vücud veren halk ve idarecilerin "bagimsizlik" (istiklâl) kavramini tanimalari ile mümkündür. Bu tanimahttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif sadece fikir ve düsüncede kalmayip fiilen tatbik edilmelidir. Bu da belli sinirlari koruyacak olan "askerî güç" denilen bir sinifin mevcudiyeti ile gerçeklesir. Disiplinli ve sistemli hareket eden bir askerî gücün ifade ettigi mâna çok iyi bilindigindenhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif tarihte üne kavusmus bütün büyük devletlerhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif bu konu ve teskilât üzerinde hassasiyetle durarak onu muhafazaya çalismislardir.

Disiplinli ve devamli bir ordunun teskili fikrinden hareketle sarf edilen çabalarhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif milletlerin kendi bünyelerihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif bulunduklari cografî ortam ve zamanlarina göre degisik olagelmistir. Bu sebepledir kihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif hayatlarini ziraî ürünlerle kazanan milletler gibi topraga siki sikiya bagli olmayan göçebe Türklerin hayatlarinda hayvanlarinin büyük rolü vardi. Buhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif onlarin daha disiplinli hareket etmesini sagliyordu. Keza buhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif onlarin harp disiplinhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif oyun ve usûllerine alismalarina da yardimci oluyordu. Nitekim sonbaharda yapilan büyük sürek avlarinin sebeplerihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif bu önemli gerçek içinde yatiyordu. Uygurlarin birçok aile ve boylarinin bir araya gelerek yaptiklari bu sürek avlarihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Göktürkler'de oldugu gibi bir çesit savas egitimi idi. Ekonomihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif devlet ve ordu idaresihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif askerî bilgi ve eglence bu bahanelerle tatbikat sahasina konuyorhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif yasaniyor ve deneniyordu.

Ortaasya'li atli kavimlerin hayatlarinin en önde gelen özelligihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif hareket halinde olma idi. Fertlerin bu hareketli hayatihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.giftopluma da bir dinamizm veriyordu. Bu hareket ve canliligin sonucu olsa gerek kihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Islâm öncesi Türklerinde hakim bulunan anlayisa göre "kendileri bir kurthttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif düsmanlari da bir koyun sürüsü idi." Türklerdeki bu dinamizmhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Müslaman olduktan sonra daha bir kuvvetle devam etmis görünmektedir. Zira onlarhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif tarihî kültürlerinin bir mirasi olarak devam ettiregeldikleri bu anlayisihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Islâm'in "cihâd" ve "sehidlik" motifleri ile birlestirmislerdi.

Düsmanlarina karsi yaniltmahttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif ani hücum ve sizma gibi taktikleri ile taninan Türklerinhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Müslüman Arap ordulari içinde yer almalarindan sonradir kihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Islâm ordulari genis bir cografî mekânda yayilma imkânini buldular. Miislüman Türk askerlerinin Islâm ordusundaki durumundan bahs eden bir arastirici sunlari söylemektedir:

"Bazen uygulanan usûl de yürüyüs halinde olan düsman hatlarini tuzaga düsürmek veya hemen girisilen muharebe ile anlarihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif önceden hazirlanmis tuzak bölgelerine çekmek idi. Bu taktikteki büyük avantajhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif saf nizaminda hücuma alismis Arap süvarileri için pek söz konusu degilse dehttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif âni hücumhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif yaniltici çekilmehttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif kanatlara sizmahttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif her taraftan ok yagdirma ve hücumu sür'atle tekrarlamada mâhir Türkler içindi."

Tarih sahnesinde görünen birçok millethttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif askerî güç olarak ifade ettigimiz devamli ve disiplinli orduyu ayakta tutup kendisinden istifade edebilmek için çesitli çarelere bas vurmustur. Bu meyandahttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif harplerin sebep oldugu nüfus azalmasini bir dereceye kadar ortadan kaldirmak için galiplerinhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif maglup olan toplumlarin çocuklarindan yararlandigi da görülmektedir. Osmanlilarin da bas vurdugu bu sistemhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif onlarin basarili sonuçlar almalarina sebep olmustur.

Özellikle kurulus ve daha sonraki dönemlerde kullanilan sistemler ile ordunun sahip oldugu disiplinhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Osmanli ordusunu basarili bir hale getiriyordu. Batida bulunan Hiristiyan devletlerce de farkina varilan bu duruma isaret eden bir seyyahin su sözlerine dikkat çeken Gibbonshttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif o seyyahin ifadesini söyle nakleder:

"Osmanlilarhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif daha önceden Hiristiyan ordularinin ne vakit geleceklerini ve kendileri ile çatisma için müsait yerin neresi oldugunu bilirler. Çünkü bunlarhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif daima seferber bir halde idiler. Çavuslari ve casuslarihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif kuvvetleri nasil ve nereye sevk etmek lazim geldigini biliyorlardi. Bunlarhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif birdenbire harekete geçebilirlerdi. Yüz Hiristiyan askerihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif on bin Osmanlidan daha fazla gürültü yapiyordu. Trampet bir defa vurdu muhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif derhal yürüyüse baslarlarhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif adimlarini kat'iyyen yavaslatmaz ve yeni bir komut verilinceye kadar kat'iyyen durmazlardi. Hafif techizatli olduklari için Hiristiyan mühasimlarinin üç günde kat edemedikleri mesafeyi bir gece içinde kat ederlerdi."

Pek çok müessesede oldugu gibihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif kendinden önceki Müslüman ve MüslümanTürk devletlerinin teskilatlarindan yararlanmis bulunan Osmanlilarhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif bu uygulamayi askerî sahada da gösteriyorlardi. Gerçektenhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Osmanli askerî teskilâtininhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Büyük Selçukluhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Anadolu Selçukluhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Ilhanli ve Memlûk askerî teskilâtlan ile benzerlik arz etmesihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif bu ifadelerin dogrulugunu ortaya koymaktadir. Bununla beraber bizhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif daha açik bir fikir vermesi bakimindan B. Selçuklu askerî teskilâtindan kisaca ve ana hatlari ile bahs etmek istiyoruz.

Özellikle Alp Arslan ve oglu Meliksah dönemlerinde devrinin en büyük askerî gücü haline gelen Selçuklu ordusuhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gifgünümüzün Milli Savunma Bakanligi durumundaki "Divan-i Arizu'l-Ceys" denilen bir teskilât tarafindan idare ediliyordu. Büyük Selçuklu ordusuhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif çesitli kavimlerden alinarak hususi saray terbiyesi ile yetistirilmishttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif törenhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif usûl ve protokolü bilen ve dogrudan dogruya Sultana bagli bulunan "Gulaman-i saray"http://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif en seçkin komutanlarin egitimi altinda her an emre hazir bekleyen "Hassa ordu" su ile melikhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif valihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif vezir gibi ileri gelen devlet büyüklerinin askerleri ve tabi hükümetlerin askerlerinden kurulu idi. Isimleri "Divan defteri"nde yazili bulunan "Gulaman-i saray" efradihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif yilda dört maas (bistgâni) alirdi. Devletin esas askerî gücünü teskil edenhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif harplere katilan ve düsmana agir darbeler indiren "Hassa ordu"su askeri de maasliydi. Ayrica vezir Nizamülmülk (öl. 485/1092) vâsitasiyle daha küçük parçalara bölünen askerî iktalardahttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif geçimini arazi gelirlerinden temin eden ve her zaman harbe hazir kalabalik bir süvari kuvveti (sipahiyan) de vardi. Bu sâyede Selçuklu Devletihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif büyük bir askerî kuvvet bulundurma imkânina sahip olmustu. Buna karsilik Gazneliler ile Büveyhîler döneminde askere ikta degil maas veriliyordu. Sikisik durum ve zamanlardahttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif devletin bu maaslari ödeyemedigi oluyordu. Böyle durumlarda komutanlarhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif vilayetlerin vergilerini kendi nâm ve hesaplarina topluyorlardi. Halkla aralarinda bir menfaat birligi olmadigindan askerin faaliyetlerihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif zaman zaman vilayetlerin harab olmasina kadar variyordu. Halbuki askerî iktalar sayesinde Büyük Selçuklu Devleti 400 binhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Türkiye Selçuklulari da 100 bin kisilik bir orduya sahip bulunuyorlardi.

OSMANLILARIN ILK ASKERI TESKILÂTI
Bizans Imparatolugu'nun hududlarinda bulunan ve Osman Gazi'ye bagli olan Türk asiretleri atli idiler. O dönemin iklimhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gifharphttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif teknoloji ve siyasi sartlarina göre bu gerekliydi. Bu sebeple Osman Bey zamaninda harplere istirak edip fetih yapanlar bu asiret kuvvetleri idi. Asiret kuvvetlerihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif baslarinda serdarlari olmak üzere Osman Bey'in hizmetine giriyorhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.giffetihlerin sonunda ganimetlerden pay aliyor ve zapt edilen topraklardan yerlesme hakki elde ediyorlardi. Topraga yerlesen Türkmenlerhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif tasarruf ettikleri (kullandiklar) yer karsiliginda Osman Gazi'ye tabi oluyorlardi. Timarlarinin gerektirdigi sayida atli askeri de savasa gönderiyorlardi. Osman Beyhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif uç beyi olduktan sonra kendisi ile yakin çevresini koruyan ve yevmiye hesabi ile ücret alan askerlerin sayisini artirdi. Bunlarhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Selçuklular'da oldugu gibi "Kul" veya "Nöker" adi ile aniliyorlardi. Ulûfeli askerlerin sayisihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif beyligin gücü ile orantili olarak artiyordu. Bu bakimdan beyligin sinirlari genisledikçe Osman Bey'in kapisindaki kul sayisi da artiyordu.
Osman Bey zamanindahttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif beyligin kuvvetlerihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif hizmetleri karsiligi ganimetten hisse alan ve feth edilen yerlere atli asker vermek sartiyla yerlesen Türkmen kuvvetleri ile ücretleri gündelik olarak ödenen Osman Bey'in sahsî askerlerinden ibaretti. Nöker veya Kul adini tasiyan bu askerlerhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif fetih hareketlerinde henüz etkin rol oynayacak sayiya ulasmamislardi.

Asiret kuvvetleri ile ulûfeli askerlerhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif ilk zamanlarda yeterli oldularsa da fetihler çogaldikça sayi olarak kifayet etmemeye basladilar. Bu bakimdan Osman Beyhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif fetihlere devam edebilmek için dinamik eleman arayisina baslama ihtiyacini duydu. Bundan sonra ihtiyaç hasil oldugu zaman Sögüthttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Karacasehirhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif Eskisehir ve Bilecik dolaylarindaki köylerde oturan ve tarimla ugrasan Türk köylülerinden yararlanmaya karar verdi.

Atli olan asiret birliklerihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif özellikle kale muhasaralarinda fazla tesirli olamiyorlardi. Bundan baska fetihler sonucu arazi genisleyip birçok gayr-i müsliminhttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif devletin vatandasi durumuna gelmesi ve muhasaralarin uzamasi üzerine asiret kuvvetlerihttp://www.forumuz.net/images/digersmileyler/virgul.gif istenilen zamanda istenilen yere ulasamiyorlardi. Bu sebeple Orhan Bey döneminde yeni ve devamli bir askerî birlige ihtiyaç duyuldu.

alıntı