Almanca İsmin Halleri

Bu konuya geçmeden önce Türkçe ismin hallerini hatırlayalım. Dilimizde ismin 5 hali vardır, bunlar: ismin –yalın hali(isim) –in hali(ismin) –e hali(isme) –i hali(ismi) ve –de hali(isimde). Bunlardan –in haline aitlik eki –e haline yönelme hali ve –i haline de işaret gösterme hali diyoruz. Bu hallerin Almanca karşılığı aşağıdaki gibidir.

yalın hal=Nominativ-i hali=Akkusativ-e hali=Dativ-in hali=Genitiv
Almanca dativ, Türkçe –de(bulunma) halini de kapsar d.h. bei meiner Tante, in der Türkei. Ayrıca bazı durumlarda dativ “kimin için” sorusuna cevap verir. Aslında “kimin için” ifadesi “kime” ifadesinin farklı bir şekilde söylenmesidir.

z.B.:
—Für wen hat deine Mutter diesen Kuchen gemacht?
—Sie hat meinem Vater einen großen Kuchen gemacht.
Halleri inceleyelim…
Yalın hal = Nominativ

Nominativ ismin değişikliğe uğramamış, ek almamış halidir. Nominativ konusunu daha iyi anlamak için der Name(isim) kelimesini akılda tutabilirsiniz.
z.B.: der Mann(adam),das Auto(araba), die Frau(kadın)


İsmin -i hali = Akkusativ
Akkusativ ismin –i ekini almış halidir
z.B.: den Mann(adamı), das Auto(arabayı), die Frau(kadını)
Akkusativ durumda dikkat ettiyseniz sadece eril(maskulin) ismin artikelinde bir değişiklik oldu.

Bir cümlede akkusativ bir nesne/isim varsa o cümle ne/neyi/kimi sorusuna cevap verir. Ayrıca yine içinde akkusativ bir nesne/isim bulunan cümle mutlaka haben yardımcı fiiliyle kurulur. Aşağıdaki örnekleri inceleyiniz.

Ich lese Zeitung.(Gazete okuyorum.)
Ich mache den Abwasch.(Bulaşıkları hallediyorum.)
Ich sehe den Mann.(Adamı görüyorum.)
Akkusativ durumu daha iyi anlamak için şu kalıbı akılda tutabilirsiniz… den Name(ismi).İçinde Akkusativ hal bulunduran yukarıdaki cümlelerden ilki ne sorusuna, ikincisi neyi sorusuna ve üçüncüsü kimi sorusuna cevap verir. Şimdiki zaman(Präsens) ile kurulu bu cümleler sadece haben yardımcı fiiliyle Perfekt(perfekt form/ge-form) yapılabilir. Aşağıdaki cümleleri inceleyiniz.
Ich habe die Zeitung gelesen.(Gazete okudum.)
Ich habe den Abwasch gemacht.(Bulaşıkları hallettim.)
Ich habe den Mann gesehen.(Adamı gördüm.)
İsmin –e hali = Dativ


-e haline almanca Dativ denir Türkçeden farklı olarak dativ ayrıca bulunma durumunu da karşılar. Bu yüzden Dativ’e hem ismin –e hali hem –de hali diyebiliriz. Dativ nerede(wo) ve kime(wem) sorularına cevap verir. Bundan başka dativ gerektiren hem isimler hem de edatlar(präpositionen) vardır. Bunlara sonraki dersimizde ayrıca değineceğiz. Dativ Almancada 3.hal(3.Fall) ya da wemfall olarak adlandırılır. Dativ durumu anlamak için şu kalıbı akılda tutabilirsiniz… dem Name(isme)
z.B.:
dem Mann(adama), dem Auto(arabaya), der Frau(kadına)
ich danke dem Mann für das Geschenk.(Hediye için adama teşekkür ediyorum.)
ein LKW stieß zu meinem Auto.(Bir kamyon benim arabama çarptı.)
Jeden Tag sage ich zu der Frau, "wie geht es Ihnen?" (Her gün kadına, “Nasılsınız” diyorum.)
İsmin –in hali = Genitiv

Almanca Genitiv 4.hal (4.fall) ya da wesfall olarak adlandırılır. Türkçede Genitiv ismin –in haline karşılık gelir. İçinde genitiv bir isim bulunan cümle kimin sorusuna cevap verir. Bir cümlede Genitiv varsa dolaylı bir isim de var demektir. Genitiv durumu daha iyi anlamak için şu kalıbı akılda tutabilirsiniz: des Mannes
Örnekler:
das Geschenk des Mannes ist gefällt mir sehr.(Adamın hediyesi çok hoşuma gitti.)
die linke Tür meines Autos ist kaputt gegangen.(Arabamın sol kapısı bozuldu.)
die Polizisten sind auf der Suche für die gestohlene Geldbörse der Frau. (Polisler kadının çalınan cüzdanını arıyorlar.)
Şimdi konuyu özetleme açısından tablo halinde der Mann kelimesinin tüm hallerine bakalım.

Durum(Fall)
Nominativ(1.Fall,werfall) der Mann
Akkusativ(2.Fall,wenfall) den Mann
Dativ(3.Fall,wemfall) dem Mann
Genitiv(4.Fall,wesfall) des Mannes

der artikeli ve der Mann kelimesi için ismin hallerini gördük. Diğer artikellerle birlikte daha fazla örnek verelim

Nominativ(1.Fall,werfall) der Mann die Frau das Kind die Kinder
Akkusativ(2.Fall,wenfall) den Mann die Frau das Kind die Kinder
Dativ(3.Fall,wemfall dem Mann der Frau dem Kind den Kindern
Genitiv(4.Fall,wesfall des Mannes der Frau des Kindes der Kinder

İsmin hallerini oluşturken dikkat etmeniz gereken nokta plural Dativ ve maskulin&neutral Genitiv yapıdır. Plural Dativ durumda die artikeli den oluyor ve ismin sonuna ise –n takısı geliyor. Maskulin&neutral Genitiv durumda ise der ile das artikeli des oluyor ve ismin sonuna da ilaveten –es takısı geliyor.

Alıntı