İklimlerin tarihlendirilmesi

Ağaçların yıllık halka genişliğinde, bir yıldan diğerine meydana gelen değişikliklerin en mühim sebebi, sıcaklık ve yağıştır. Sıcaklık ve yağış değerlerinin sayı olarak ifade edilmesi, yıllık halka genişlikleriyle aralarındaki münasebetin ortaya konmasını sağlamaktadır.

Toprak derinliği fazla olan ve suya rahatlıkla ulaşabilen ağaçların (duyarsız ağaçlar) yıllık halkalarındaki değişkenlik az iken; eğimli, taşlık, kayalık, toprak derinliği az sahalarda yetişen ağaçlarda (duyarlı ağaçlar) fazla olmaktadır. Bu sebeple iklim kurak geçtiğinde, duyarlı ağaçlarda dar yıllık halka teşkil edileceğinden, tarihlendirmede bu türden yaşlı ağaçlar tercih edilir.

Çığların tarihlendirilmesi

Çığ sebebiyle yamaçlardan yuvarlanan kayaların çarpmasıyla, ağaçların gövde ve dallarının üst kısmında yaralar meydana gelir. Bu yaralar daha sonraları ağaçların yıllık halkalarında iz kalmasına sebep olur. Ağaçlara verilen hususiyetler gereği, yara kenarlarının etrafında yaranın kapanmasına vesile olan kallus dokusu ile birlikte yavaş yavaş yeni odun ve kabuk teşekkülü sağlanır. Yaranın diğer tarafından alınan kama şeklinde bir kesit, yaralanmadan sonra oluşan yeni odun halkalarının sayılmasına ve böylece yaralanma tarihinin belirlenmesine imkân verir.

Volkanik patlamaların tarihlendirilmesi

Volkanik patlamanın gerçekleştiği bir sahada, doğrudan lâv akıntılarının yolunda bulunan ağaçlar yüksek ısılar sebebiyle hemen kömürleşir. Lâv akıntılarının yakınındaki ağaçların ise, dalları ile gövdelerinin bir kısmı yanar ve birkaç dar yıllık halka meydana gelir.

Volkanik küller, toprağın fizikî şartlarının değişmesine sebep olur. Bu durum, volkanik küllerle kaplı bir sahada büyüyen iğne yapraklı ağaçların yıllık halkalarında açık bir şekilde görülür. Böylece, volkanik faaliyetler bu şekilde de tarihlenebilir. Meselâ, Kuzey Amerika'da bazı yaşlı ağaçların 1064 ve 1065 yıllarındaki yıllık halkalarının çok dar olması, bu sahanın yakınında bulunan Sunset volkanının bu tarihlerde patladığını doğrulamıştır.

Depremlerin tarihlendirilmesi

Yıllık halka genişliğine tesir eden çok sayıda sebep varken, tarihi bilinmeyen depremlerin tarihlendirilmesi ve ağaçlardaki tesirlerinin ortaya konulması son derece güçtür. Bununla birlikte, tarihi bilinen depremlerin tesirlerini ortaya koymak o nispette kolaydır. Bunun için, fay hattı üzerinde veya onun hemen çevresinde bulunan uygun ağaçları incelemek yeterlidir.

Düzce depremi (1999) sonrası, bilhassa fay hattı üzerinde bulunan bazı ağaçlarda yapılan yıllık halka analizlerinde, 2000 yılından itibaren ağaçların yıllık halka genişliğinde âni bir daralma olduğu tespit edilmiştir. Bu daralmanın, deprem neticesinde meydana gelen hidrolojik hâdiselerden kaynaklandığı düşünülmektedir.

Arkeolojik tarihlendirme

Günümüzde, yıllık halkalara dayanılarak yapılan tarihlendirme çalışmalarına bir diğer misâl de, arkeolojik değeri olan eserlerin tarihlenebilmesidir. Bu çalışmalar; saray, ev, cami, medrese, kilise gibi değişik ahşap yapılar, ahşap üzerine çizilmiş resimler ve kemanlar gibi tarihî sanat objelerinin yapım veya onarım tarihlerinin belirlenmesini sağlar. Ülkemizde bu tür çalışmalara, Ankara-Polatlı yakınlarındaki Gordion Kral Mezarı'ndaki araştırmalar misâl olarak verilebilir. Bu bölgeden alınan örnekler üzerinde tarihlendirme yapılmış ve sonradan eklenen yeni örneklerle 1051 yıl uzunluğunda (M.Ö 2030–980) bir ana kronoloji oluşturulmuştur. Bu çalışmayla, Frig Kralı Midas'ın tümülüsünde kullanılan ağaçların ve Selçuklu ve Osmanlı dönemlerine ait çok sayıdaki tarihî eserin tarihlendirmeleri yapılmıştır. Bu eserlerden bazıları şunlardır: Karaköy Vapur İskelesi (1858), Aksaray Ihlara'daki Bezirhâne (1842), Çanakkale Cezayirli Hasan Paşa Köşkü (1783), Kızılcahamam Hıdırlar Camiî (1704), Bilecik'teki Vezirhan (1657), Bursa'da 1. Yıldırım Beyazıt Darüşşifası (1400), Tokat Gök Medrese (1303), Beyşehir Kubadabad Sarayı (1231).

Bütün bunlar açıkça göstermektedir ki, ağaçlar tabiatta cereyan eden hâdiselerden etkilenmekte ve bu tesirler de Cenab-ı Hakk'ın (celle celâlühü) Hafîz isminin bir tecellisi olarak kaydedilmektedir.

Kaynaklar

- Türkiye Kuvaterner Sempozyumu, İTÜ Avrasya Yer Bilimleri Enstitüsü, 16-18 Mayıs 2007, İstanbul.- Kuniholm, P.I., Dendrochronology and Other Applications of Tree-ring Studies in Archaeology, The Handbook of Archaeological Sciences, D. R. Brothwell and A. M. Pollard, eds.,John Wiley & Sons, Ltd., 2001, London.- Tree Autopsy, Dr. Alex Shigo, Volume XII, Number 6-June 2001 of TCI- Doğa ve Toplum Dergisi, Orman Mühendisleri Odası İstanbul Şubesi, Temmuz-Ağustos 2009, Sayı 2, İstanbul.- http://www.plosone.org/article/info:....pone.0008346- Gönüllü, Ö.S., Karbon 14 Metodu ve Soru İşaretleri, Sızıntı, Aralık 2001 Yıl :23 Sayı :275