Halikarnas Balıkçısı kimdir?

Asıl adı Cevat Şakir Kabaağaçlı olan Halikarnas Balıkçısı, 17 Nisan 1890′da Girit’te doğan Bodrum sevdasıyla ünlenen 20. yüzyıl romancılarındandır.

Babası, Osmanlı komutanlarından ve tarih yazarlarından Kabaağaçlızade’lerden Mehmet Şakir Paşa, annesi Sare İsmet Hanım’dır. Çoğu dünya çapında ün yapmış sanatçılardan olan babasının ailesi, özellikle de amcası Cevat Şakir’in kişiliğini büyük ölçüde etkilemiştir. II. Abdülhamit devri sadrazamlarından olan amcası Cevat Şakir Paşa’nın iki evliliğinden de çocuğu olmadığından ve onu kendi çocuğu gibi benimsediğinden ismi ailenin yeni üyesine verilmiştir. Böylece daha sonra Halikarnas Balıkçısı olarak anılacak yazarın adı Cevat Şakir olmuştur.

Çocukluğu babasının memuriyeti dolayısıyla beş yaşına kadar Atina Faleron’da geçen Cevat Şakir, daha sonra ailesiyle birlikte İstanbul Büyükada’ya yerleşti. Öğrenimine Büyükada Mahalle Mektebi’nde başlayan yazar, ileri düzeyde İngilizcesi olduğu için Robert Koleji’nin hazırlık sınıfını okumadan birinci sınıfa alındı.

1904′te Robert Koleji bitirdikten sonra yüksek öğrenimini İngiltere’de Oxford Üniversitesi Yeni Çağlar Tarihi Bölümü’nde tamamladı (1908). 1913’te İtalyan bir hanımla evlenerek bir müddet İtalya’da kalır ve burada resim öğrenimi görür. İstanbul’a dönünce Mehmet Zekeriya Sertel’in Resimli Ay, Resimli Hafta, Sedat Simavi’nin İnci dergilerinde yazılar yazmış, kapak resimleri ve karikatürler çizmiştir.

halikarnas balıkçısıResimli Hafta Dergisi’nin 13 Nisan 1925 tarihli sayısında yayımlanan “Hapishanede İdama Mahkum Olanlar Bile Bile Asılmaya Nasıl Giderler” başlığı ile yazdığı yazıdan dolayı Ankara İstiklal Mahkemesi tarafından üç yıl kalebentlik cezası alarak Bodrum’a sürgün edilmiştir. Bir buçuk yıl sonra cezası affa uğrayınca, İstanbul’a dönmeyip çok sevdiği Bodrum’da kalır.

Bodrum’un antik çağdaki adı olan Halikarnas’ı mahlas olarak benimseyen Cevat Şakir, Bodrum’da balıkçılık dahil çeşitli işlerde çalışır. Eserlerinin büyük kısmını Bodrum’da yazar. İkinci evliliğini dayısının kızı Hamdiye, üçüncü evliliğini Hatice Hanım’la yapan Cevat Şakir’in üç evliliğinden beş çocuğu olur. Çocukları orta öğrenim çağına gelince, o yıllarda bu kasabada ortaokul bulunmaması sebebiyle ailesi ile İzmir’e taşınır. Yaşamını yazarlık ve turist rehberliği yaparak sürdürürken aynı zamanda rehberlik kurslarında da dersler verir.

Cevat Şakir, Bodrum’da yaşadığı dönemde arkadaşları ile ilk Mavi Yolculuk fikrini ve uygulamasını gerçekleştirdiler. Mavi yolculukta gazete okumaz, radyo dinlemezlerdi. Amaç dünyadan kaçmak ve medeniyetten uzak olarak kafayı dinlemekti. Haftalarca denizde kalınır sadece acil ihtiyaçları temin etmek için karaya çıkılırdı. Bu yolculuklar yazarın edebi eserlerini de büyük oranda etkilemiştir.

1926’dan sonra deniz hikayeleriyle tanınan yazar, konularını Ege ve Akdeniz kıyılarında gelişen, denize bağlı olaylardan çıkardı. İçinde yaşadığı, en küçük ayrıntılarına kadar bildiği hür ve asi denizi, kaderleri denizin emrindeki balıkçıları, dalgıçları, sünger avcılarını ve gemileri denize karşı sonsuz bir hayranlıktan gelen şiirli, yer yer aksayan ama sürükleyip götüren bir anlatımla hikaye ve romana geçirdi.

Yazı ve düşünceleriyle döneminin önemli aydınlarını etkilemiş bir kişi olarak, çeşitli dillerden yüz kadar da kitap çevirmiş olan ve kendi eserlerinin sonraki baskıları yapılagelen Halikarnas Balıkçısı’na Kültür Bakanlığı’nca 1971 Devlet Kültür Armağanı verildi.

13 Ekim 1973’te İzmir’de kemik kanserinden vefat eder. Vasiyeti üzerine Bodrum’a gömülür. Kabri Bodrum Gümbet’teki Türbe Tepesi’nde manevi oğlu Şadan Gökovalı ile seçtiği yerdedir ve burada bir de adına Halikarnas Balıkçısı Müzesi kurulmuştur.

halikarnas balıkçısıEserleri
HİKAYE KİTAPLARI; Ege Kıyılarından (1939) Merhaba Akdeniz (1947) Ege’nin Dibi (1952) Yaşasın Deniz (1954) Gülen Ada (1957) Ege’den (1972) Gençlik Denizlerinde (1973) Parmak Damgası (1986) Dalgıçlar (1991)

ROMANLARI; Aganta Burina Burinata (1945) Ötelerin Çocuğu (1956) Uluç Reis (1962) Turgut Reis (1966) Deniz Gurbetçileri (1969)

DENEME KİTAPLARI; Anadolu Efsaneleri (1954) Anadolu Tanrıları (1955) Mavi Sürgün (Anıları, 1961) Anadolu’nun Sesi (inceleme, 1971) Hey Koca Yurt (1972) Merhaba Anadolu (1980) Düşün Yazıları (1981) Altıncı Kıta Akdeniz (1982) Sonsuzluk Sessiz Büyür (1983) Çiçeklerin Düğünü (1991) Arşipel (1993)