YERLEŞME: İnsanların konut adını verdiğimiz barınaklarda toplu veya dağınık bir şekilde hayatını sürdürmesine yerleşme denir.

YERLEŞME ŞEKİLLERİ:

A-KIRSAL YERLEŞME B) KENTSEL YERLEŞME olarak ikiye ayrılır.

A-KIRSAL YERLEŞME: Kır yerleşmeleri tarım ve hayvancılık faaliyetlerinin birlikte yapıldığı ya da ön plana çıktığı yerleşmelerdir. Kırsal yerleşmelerin bazılarında yerleşik hayat tarzı (köy gibi) bazılarında konar - göçerlik veya yaylacılık gibi yarı yerleşik tarz görülür. Kırsal yerleşmeler dokusal yapılarına göre ikiye ayrılır;

1)*Toplu Yerleşme: Evlerin birbirine yakın olduğu yerleşme biçimidir. Suyun az olduğu yerlerde ve arazinin düz olduğu ovalık alanlarda insanlar toplu olarak yerleşmişlerdir. Türkiye’de İç Anadolu Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde su kaynakları az olduğu için toplu yerleşmeler fazladır.

2) *Dağınık Yerleşme: Suyun (yağışların) bol olduğu yerlerde ve eğimli bölgelerde evlerin birbirinden uzak olduğu yerleşmelerdir. Evler arasında bağ bahçeler vardır. Türkiye’de Karadeniz Bölgesi dağınık yerleşmenin en yaygın olarak görüldüğü bölgedir. Bölüm olarak Doğu Karadeniz Bölümüdür. Dağınık yerleşmede su fazlalığı ve yer şekillerinin engebeliliği etkilidir. (Dağınık ve toplu yerleşme üzerinde etkili olan faktörler: Yağış ve yer şekilleridir.)

Kırsal Yerleşme Çeşitleri: A) Köyler B)Köy Altı Yerleşmeleri olarak ikiye ayrılırlar.

Köy altı yerleşmeleri:

Yayla: Yazın köylülerin hayvanlarını otlatmak için çıktıkları alanlardır.

Mezra: Tarım ve hayvancılığın bir arada yapıldığı geçici yerleşmelerdir.

Kom: Hayvan yetiştirmek amacıyla oluşturulmuş ev ve eklentileridir.

Ağıl: Koyun ve keçi sürülerinin gecelemesi için oluşturulmuş barınaklardır.

Oba: Hayvancılıkla uğraşan aile ve aşiretlerin kurduğu geçici yerleşmelerdir.

Divan: Bir köyü oluşturan birbirinden uzakta kurulmuş mahallelerdir.

Çiftlik: Tarım arazileri içinde ve kenarında kurulmuş çiftlik evleridir.

Dam: Daha çok hayvan yetiştirilen geçici yerleşmelerdir.

Bağ evleri: Bağcılık faaliyetlerini geliştirmek amacıyla yapılmış evlerdir.

Dalyan: Deniz kıyılarında balık üretmek için yapılmış yerleşmelerdir. Doğu Anadolu G. Doğu Anadolu Karadeniz ve Akdeniz bölgelerinde yaygındır.

KONUT TİPİNDE: Doğal çevrede en fazla bulunan yapı malzemesi kullanılır. Nemli iklim bölgelerinde genellikle ahşap evler kurak iklim bölgelerinde ise toprak ve kerpiç evler vardır. Örnek; Karadeniz Bölgesinde ahşap İç Anadolu Doğu Anadolu ve G.Doğu Anadolu Bölgelerinde kerpiç evler hâkimdir. Göçebe hayatı sürdürenlerde konut genelde çadırdır. Ekonomik olarak gelişmişlik arttıkça betonarme yapılar artmaktadır.


B-KENTSEL YERLEŞME: Sanayi ticaret eğitim ve yönetim alanlarında çalışan insanların yaşadığı büyük yerleşim birimleridir. 1927–1950 döneminde şehirlerde bulunan nüfusun oranı önemli bir değişim göstermemiş 1950 yılından sonra şehirlerde bulunan nüfusun oranı hızla artmıştır. Ülkemizde şehirlerde bulunan nüfus köylerde bulunan nüfusa göre çok büyük bir hızla artmaktadır. 1990–2000 döneminde şehirlerde bulunan nüfusun yıllık artış hızı %o 268 iken köylerde bulunan nüfusun yıllık artış hızı %o 42’dir. Bunun en önemli sebebi köyden kente olan göçlerdir. Ülkemizde şehirlerde bulunan nüfusun oranı son on yılda önemli artış göstererek 1990 yılında % 59 iken 2000 yılında % 649’a yükselmiştir. Türkiye’de kentleşme hızı sanayileşme hızından daha yüksektir. Bu durum gecekondulaşmayı (Çarpık kentleşme) beraberinde getirmiştir. Ayrıca trafik eğitim-sağlık problemleri hava kirliliği ve fabrikaların kent içinde kalması gibi durumları oluşturmaktadır. Bölgeler arasında şehir nüfus oranı en fazla olan bölge Marmara Bölgesi iken en az olan bölge Karadeniz Bölgesidir.

Şehirler Fonksiyonlarına Göre Şu Gruplara Ayrılır:

*Tarım şehirleri: Ege Bölgesinde; Akhisar Turgutlu Salihli Alaşehir Ödemiş Tire gibi. Marmara Bölgesinde; Kırklareli İnegöl Lüleburgaz gibi. Karadeniz Bölgesinde; Bafra Çarşamba Giresun Rize Düzce Niksar gibi. İç Anadolu Bölgesinde; Karaman Aksaray Akşehir Kırşehir Nevşehir Niğde gibi

*Ticaret Şehirleri: İstanbul İzmir Denizli Manisa Aydın Ankara Konya Bursa Kayseri Eskişehir Afyon Malatya Van Elazığ Ş.Urfa G.Antep gibi.

*Sanayi Şehirleri: İstanbul İzmit Adapazarı Bursa İzmir. Adana Batman Karabük Ereğli Kırıkkale Seydişehir İskenderun gibi.



*Liman Şehirleri: İstanbul İzmir Mersin Antalya Samsun Trabzon İskenderun Zonguldak gibi

*Turizm Şehirleri: İstanbul İzmir Çeşme Antalya Bodrum; Marmaris Fethiye Kuşadası Alanya Mersin Bursa Bolu Nevşehir (Ürgüp-Göreme) gibi.

*İdari Şehirler: Ankara (başkent) İstanbul Bursa Konya Edirne (geçmişte başkent olmaları)

*Askeri Şehirler: Sarıkamış Çorlu Erzurum Konya Malatya Kırkağaç Manisa gibi.

*Kültürel Şehirler: İstanbul İzmir Ankara başta olmak üzere bazı yerleşim merkezlerimizin gelişmesinde o merkezlerde bulunan üniversiteler de etkili olmuştur.

*Dini Şehirler: Şanlıurfa Konya.