Kuzeyde bulunan polar (soğuk) hava kütlesi ile güneyde bulunan tropikal (sıcak) hava kütlelerinin karşılaşması sonucu polar (soğuk) cephe oluşur. Bu cephe, Kuzey Yarım Küre’de kış mevsiminde Kuzeybatı Avrupa’dan güneydoğuya doğru hareket ederek Basra Körfezi’ne kadar sokulur. Ülkemizin özellikle kıyı bölgeleri ve Güneydoğu Anadolu’nun kış mevsiminde yağış almasını sağlayan polar cephe hattı, güneyden gelen tropikal hava kütlesiyle kuzeyden ilerleyen polar hava kütlelerinin birbirleriyle karşılaşmasıyla oluşur. Bu cephelerin engellendiği güneyde Toros dağlarının güneye, kuzeyde Kuzey Anadolu dağlarının kuzeye bakan yamaçları bol miktarda yağış alır.

Hava kütlesi, üzerinden geçmiş olduğu bölgelerin özelliğini yansıtır. Fakat hava kütleleri üzerinden geçmiş oldukları binlerce km uzunluk ve genişlikte okyanus ve kara kütlelerinin etkisini yansıtan karmaşık bir durum alır. Bu karmaşık etki, Kuzey Yarım Küre’de orta ve yüksek enlemlerde görülür. Buna karşılık geniş tropikal ve ‘ekvatoral bölgelerde okyanus ve kara kütlelerinin özelliklerini tamamen yansıtır.
Nitekim sıcak ekvatoral okyanus üzerinden geçen hava kütlesi fazla miktarda nem alır. Geniş tropikal çöller üzerinden geçen hava kütlesi ısınır, buna karşın nemi ise azalır. Kışın Arktik enlemlerde soğuk ve karla kaplı zeminler, hava kütlesinin alt tabakasının çok soğuk ve nem oranı yönünden düşük olmasını sağlar.

Bir bölgeden diğer bölgeye geçen hava kütlelerinin basınçlarında da değişmeler olur. Bu hareket esnasında hava kütlesinin alt seviyesi tedrici değişikliğe maruz kalarak sıcaklığını kaybeder ya da ısınır; nem durumunda artma veya azalma olur.

Kaynak bölgelerine göre hava kütleleri, sıcak ve soğuk olmam üzere iki sınıfa ayrılır. Hava kütlelerinin sıcaklık ve nem koşullarını, coğrafî enlem ile kara ve denizlerin dağılışı etkiler. Kutuplardan ekvatora doğru ayırt edilen beş tip hava kütlesi şunlardır: Arktik (Kuzey Kutup Bölgesi), Antarktik (Güney Kutup Bölgesi), Polar, Tropikal ve Ekvatoral.

Yeryüzünün yeknesak sahalarında oluşan hava kütleleri, nem ve sıcaklık ve hatta basınç yönünden birbirlerine göre önemli farklar gösterir. Örneğin ekvatoral hava kütlesi, karasal arktik ve antarktik havadan 200 misli fazla su buharı içerir. Hava kütlelerindeki bu farklılık, aşağıda belirtileceği üzere farklı cephelerin oluşmasına neden olur.

Hava kütleleri ve oluştuğu sahalar


alıntı