Yeryüzü şekillerinin birebir haritasını çizmek mümkün değildir. Bu nedenle yeryüzü şekillerinin sahip olduğu uzunluklar, harita üzerinde gösterilebilmek için belirli ölçeklerde küçültülerek haritalara aktarılmaktadır.

Ölçek, bir harita da kullanılan küçültme oranına verilen bir ad olup yer yüzü şekillerinin gerçek uzunluklarının harita uzunluklarına oranlanması olarak ifade edilmektedir. Ölçekler hazırlanırken ve değerlendirilirken kesir ve çizik olmak üzere iki ayrı parça da ele alınmaktadır.

Kesir ölçekte gerçek uzunluklar harita üzerinde kesirli rakamlar ile ifade edildiği taktirde kullanılmaktadır. Örneğin, 1:1.000.000 ya da 1/1.000.000 gibi değerler kesir ölçek örnekleri olarak verilebilir. Kesir ölçekte harita üzerinde gösterilen mesafenin kaç eşit parçada küçültüldüğü ifade edilmektedir. Yine, kesir ölçeklerde pay daima sabit olup bu değer 1 ile ifade edilir.

Çizik ölçek ise haritanın genellikle köşe bölgelerinde bir çizgi ya da grafik ile gösterilen, harita üzerinde yansıtılan uzunlukların gerçekte ne kadar olduklarını belirten ve bir doğru üzerinde işaretleyen uzunluklar çizik ölçek olarak ifade edilir. Çizik ölçeklerde sıfırın solunda kalan kısım daha küçük uzunlukları göstermek için kullanılmaktadır.

Kesirli ya da oranlı ölçeklere bakıldığında kesrin paydası büyüdükçe haritada gösterilen ayrıntının azaldığı görülmektedir. Daha açık ifade ile kesrin paydasının küçük olduğu haritalar daha fazla ayrıntıya sahiptir. Ölçek hesaplamasında ise haritanın uzunluğunun gerçek uzunluğa oranlanması, ölçek oranını vermektedir.

Alıntı