Lizbon Antlaşması

Lizbon Antlaşması (Reform Antlaşması), Fransa ve Hollanda'nin halk oylaması ile redderek düşürdügü AB Anayasasını temelde koruyan ve ufak değişikliklerle tekrar ülkelerin onayına sunulan AB Temel Antlaşmasıdır.

18-19 Ekim 2007'de Lizbon'da yapılan zirvede onaylandığı için Lizbon Antlaşması olarak adlandırılan yeni AB Nitel Antlaşması, 250 sayfadan oluşmakta ve kabul edilmesi için tüm üye ülke parlementolarında ve/veya referandum ile onaylanması gerekmektedir.

Öngördüğü değişiklikler
6 aylık dönüşümlü başkanlık sistemini kaldırıp yerine, 2,5 yıllık süre için üye ülkelerin oy birliğiyle atayacakları AB Konseyi Başkanı'nı getirmektedir. Bu başkan yılda 4 kez toplanacak AB zirvelerine de başkanlık edecektir.

Dış politikada tek seslilik amaçlı olarak atanan AB Dışişleri ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi ise, Dışişleri Bakanlarını buluşturan Dış İlişkiler Konseyi toplantılarına başkanlık edecek ve AB Komisyonu başkan yardımcılığı görevini de üstlenecektir ve eşgüdüm sağlayacaktır. İngiltere'nin ısrarı üzerine "AB Dışişleri Bakanı" sıfatı değiştirilmiştir.

AB'nin 5 yıllık dönemlerle her ülkeden birer temsilciyle çalışması hedeflenen yeni anayasada, 2014 yılından itibaren komiser sayısının, üye ülke sayısının üçte ikisine düşürülecek ve bazı ülkeler komisyona dönüşümlü üye gönderecektir.

  • İkili çoğunluk sistemi olarak adlandırılan nitelikli oylama yöntemi, karar alınabilmesi için ülke sayısı dikkate alındığında yüzde 55 ve ülke nüfusları dikkate alındığında yüzde 65 destek bulunmasını gerekli kılıyor.
  • AB bütçesi, dış politika ve vergi gibi konularda karar alınabilmesi için, "İkili çoğunluk sistemi" geçerli olmayacak ve üye ülkelerin oy birliği gerekecek.
  • Üye ülkelerin ulusal meclisleri, AB Komisyonunun hazırladığı yasa tasarılarını yeniden incelenmek üzere geri gönderme yetkisine sahip olacaktır.


Onay Süreci

Önsöz: Antlaşmanın yürürlüğe girmesi için bütün üye ülkelerin anayasalarında öngörüldügü şekilde onay vermesi gerekmektedir. İrlanda hariç diğer devletler, antlaşmayı halk oyuna sunmaksızın parlamento kararı ile onaylayacaklardır. Aşağıdaki tablo onay durumunu gösterir. Yeşil renk onay prosedürünün tamamlandığını, sarı renk henüz açık veya tamamlanmamış olduğunu, kırmızı renk ise şuan red edildiğini gösterir. Ülkeler, antlaşmayı onayladıktan sonra onay belgesini geleneksel olarak İtalya'nin başkenti Roma'ya gönderirler. Belgenin Roma'ya ulaşması ile onay prosedürü tamamlanmış olur ve antlaşma onaylayan ülke için devletler hukukuna göre bağlayıcı hale gelir. Bütün belgelerin Roma'ya ulaşmasından bir ay sonra (en erken 1. ocak 2009 tarihinde) Lizbon Antlaşması yürürlüğe girer. Son durum (17.10.2008):

23 ülke onay prosedürünü tamamlayarak onay dökumanını italyan hükümetine bırakmıştır.
2 ülke anayasal onay sürecini tamamlamış fakat dökumanı Roma'ya henüz göndermemiştir.
0 ülke parlamento onayını vermiştir. Devlet başkanının imzası beklenmektedir.
1 ülke onay sürecini henüz başlatmamıştır.
1 ülke antlaşmayı şuan reddetmiştir.

  • 12 haziran tarihinde yapılan halk oylamasında İrlanda halkı Lizbon Antlaşmasına gereken onayı vermemiştir. Diğer ülkeler onay sürecinin durdurulmamasını ve işlemesini öngörmüşlerdir.
  • Almanya Cumhurbaşkanı Horst Köhler, Antlaşmayı Anayasa Mahkemesi kararına kadar imzalamayacağını bildirdi.
  • Polonya Devlet Başkanı Lech Kaczyński, onay yasasını 9. nisan tarihinde imzaladı fakat antlaşmayı İrlanda Referandumundan sonra Roma'ya henüz göndermeyeceğini ve süreci bekleyeceğini belirtti. Onay dökümanının İtalya Hükümetine gönderilmesi ve Roma'da saklı tutulması onay prosedürünün son ayağını teşkil eder.
  • Çek Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi kararını beklemekte.
  • Finlandiya'nın Åland Bölgesel Meclisinde Lizbon Antlaşması muhtemelen sonbaharda oylamaya sunulacaktır. Çıkacak kararın ülkenin genel onayına bağlayıcı bir etkisi yoktur. Red edilmesi durumunda Åland bölgesi antlaşma dışında kalacaktır; Lakin antlaşma yürürlüğe girebilecektir.