Mevlevi Toplantıları - Sema

Mevlevilikte birçok tören bulunmaktadır. Bunlar arasında Sema, Kapıdan Geçme töreni, Bayram töreni, Cenaze töreni gibi törenleri sayabiliriz.

Bugün toplantımızdan sonra sema töreni izleyecek olmamız nedeniyle size sema’yı anlatacağım, böylece kardeşlerimin sema hakkında bilgi sahibi olarak gösteriyi daha bilinçli izleyebileceklerini düşünüyorum.

Sema manevi bir yolculuktur, bir dua’dır, bir ibadettir. İnsanın bütün maddi düşünceleri ve egosunu terk ederek, manen sevgi ve aşk ile Hakka, gerçeğe yücelmesi ve olgun bir insan olarak bütün yaratılmışlara hizmet için yeni bir anlayışla kulluğa dönüşüdür.

Mevlevi tarikatının zikir biçimine sema (ayin-i şerif) denmektedir. Sema sırasında ney, kudüm, rebap gibi sazları çalan bir saz topluluğu hazır bulunur. Bu topluluğa mutrib denir.

Sema için Mevleviler Mevlevi hanede toplanırlar, önce namaz kılınır sonra herkes yerini alarak semaya başlamak üzere Şeyh’ i beklemeye başlarlardı.

Mevleviler semada başlarına “ sikke “ üzerlerinde sema giysisi olan “ tennure “ , bellerinde “ elif lam “ denilen kuşak, sırtlarında derviş hırkası giyerlerdi.

Şeyh semahanenin kapısından meydana girer ve dervişleri “selamın aleyküm” diye selamlar, semazenbaşı da bu selama “ aleykümselâm “ diye karşılık verirdi.

Şeyh kırmızı postunun üzerine oturur, bundan sonrada diğer dervişler diz çöküp otururlar ve yer öperlerdi. Post birliği simgelemektedir.

Bundan sonra mutrip’den bir ayin han ayağa kalkıp rast makamında bir nat-ı şerif okurdu. Nat-ı Şerif, Hz. Muhammed’e methiyedir.

Ardın da neyzen başı neyle bir taksim yapardı. Ney Tanrının sesini, nefesini temsil eder.

Taksim bittikten sonra peşreve geçilir, şeyhle semazenler iki avuçlarını özdeş tempoyla ve sertçe yere vurarak (yerle görüşerek) ayağa kalkarlardı.

Şeyh postundan ortaya doğru bir iki adım yürür baş kesip selamlaşmadan sonra Şeyh semahane boyunca her adımda bir durarak ağır ağır yürümeye başlardı. Bu arada peşrev sürdürülür ve şeyhin adımlarına uyum sağlanırdı.

Bu şekilde semahane etrafında üç dairesel yürüyüş yapılırdı. Bu bölüm, bedende gizlenen, insanın gerçek varlığı olan can’ın can’a selamı anlamını taşımaktadır. Bu bölüme Sultan Veled devri denirdi.

Sultan Veled devriyle peşrev sonra erer, ayakta bir halka oluşturulur, şeyh halkanın ortasına gelip başkeserdi. Sonra postuna döner, semazenbaşı ve niyaz vaziyetine geçen diğer semazenlerle baş kesilirdi. Niyaz vaziyeti Allah’ın birliğine şahadeti temsil etmektedir.

Semazenler birer birer şeyhe doğru yürüyüp şeyh postu önünde baş keserek şeyhle görüştükten sonra posttan üç adım uzaklaşınca semaya başlarlardı. En son semazenbaşı da baş keserek semaya başlardı.

Semada her devinimin Tanrısal bir anlamı vardır

Çark atmak yani dönmek, Tanrıyı her yönde görmeyi ve her yönden nur almayı simgeler.

Ayak vurmak, nefsi ayaklar altında ezmek, onu yenmek demektir.

Kolları yana açmak olgunluğa yönelişi simgeler.

Semazenin başındaki sikke mezar taşını, sırtındaki hırka mezarını, tennuresi ise kefenini simgeler

Semazenlerin sağ elleri yukarıya, sol elleri aşağıya dönüktür. Bu Hak’tan alır halka saçarız, hiçbir şeyi kendimize mal etmeyiz. Görünüşte var olan, aracılık eden bir suretten başkası değiliz anlamını taşır

Mevlana sema için âşıkların bayramıdır demiştir.

Sema ayini besteleri dört selamdan oluşurdu. Her selamın bitiminde baş kesilir ve sema yeniden başlardı.

1.Selam: İnsanın bilgi yoluyla Allah’ı idrak etmesidir.
2.Selam: İnsan’ın yaratılışındaki büyüklüğü, muhteşemliği ve güzelliği gözlemleyerek Allahın kudreti karşısında hayranlık duymasıdır.
3.Selam: İnsan’ın hayranlık duygularının aşka dönüşüdür
4.Selam: Semazenin kulluğa dönüşüdür.

Dördüncü selamın bitiminden sonra mutrib susar, sema biter, semazenler yerlerine çekilir , “ yerle görüşüldükten “ sonra oturulurdu.

Bakara suresinin 115. ve 117 ayetlerinin okunmasından sonra sema töreni sona ererdi.

115 ayet şöyle demektedir

“Doğu da, batı da Allah’ındır. Ve her nereye dönerseniz dönün, Allah’ın yüzü oradadır. “

117 ayet ise şunları söylemektedir

“ Göklerin ve Yerin yaratıcısıdır O. Ve eğer bir şeye hükmederse OL! Der ve olur .”