Fiiller yapı bakımından üç grupta incelenir.
Basit (yalın), Türemiş fiiller, Birleşik Fiiller

a)Basit (yalın) Fiiller: Yapım eki almamış olan fiillerdir.


Koy -(mak) Bak -(mak), Gör -(mek) Çöz -(mek), Gez -(mek), At -(mak)


b) Türemiş fiiller: Basit sözcüklere yapım eki getirilerek oluşturulan fiillerdir. Türemiş fiiller ya isim soylu ya da fil soylu kök sözcüklerden türetilirler


Çiçek-ten-, it-il-, çocuk-laş-, boğ-uş-, hasta-lan-, kaç-ır-


c) Bileşik Fiiller: Birden çok sözcüğün bir araya gelerek oluşturduğu fiillerdir.


oturuver-(mek), farkında ol-(mak),affet-(mek), kabul et-(mek), kulak as-(mak)


Bileşik fiiller oluşumları bakımından üç grupta incelenir:


1-Yardımcı fiillerle oluşturulan bileşik filler:

(İsim soylu kelime) + (Yardımcı fiil)


Türkçe'de yardımcı fiiller olarak çoğunlukla "etmek. eylemek, kılmak, olmak" fiilleri kullanılır. sabır + et(mek), hasta + ol(mak)


nazar + et(mek), rica + et(mek), red + et(mek) (reddetmek), namaz + kıl(mak)


Uyarı: Yardımcı Fiil olarak kullanılan "et-, eyle-, ol-, kıl-"filleri asıl fiil olarak da kullanılabilir. Bunları ayırt edebilmek için anlamca kalıplaşmış, kaynaşmış olup olmadıklarına bakılır.


2- Kurallı (Özel) Bileşik Fiiller:

Herhangi bir fiille "a, e, ı, u, a" seslerinden biriyle birlikte "bilmek, durmak; kalmak, gelmek, yazmak, vermek" fiillerinden birinin kalıplaşmasıyla oluşurlar.


Yazıver-, bakakal-, okuyabil-, anlatıver-, gidebil-, uyuyakal-


Bu fiiller, anlam özelliklerine göre beş grupta incelenirler:


a)Yeterlik FiiliHerhangi bir fiil) + (-e) + (bilmek), yazabil(mek), koşabil(mek), görebil(mek),...


İkinci fiil "-(e) bilmek" birinci fiile "gücü yetme, izin verme, olasılık" anlamlarından birini kazandırır.


Bu yükü taşıyabilirim > gücü yetme,
dışarı çıkabilirsin > izin verme,
iki güne kadar gelebilirim > olasılık


Yeterlik fiilinin olumsuzu yapılırken, genellikle ikinci fiil (bilmek) kullanılmaz.


Okuyabilmek - okuyamamak, yürüyebilmek -yürüyememek, çalışabilmek - çalışamamak





b)Tezlik Fiili: (Herhangi bir fiil) + (-i) + vermek


İkinci fiil birinciye "çabukluk, acelecilik" anlamı kazandırır.


Çözüver(mek), koşuver(mek), atlayıver(mek).


c)Sürerlik Fiili: (Herhangi bir fiil) + (-e) + (gelmek, durmak, kalmak)


İkinci fiil, birinci fiile devamlılık anlamı kazandırır; fiilin belli bir süre devam ettiğini bildirir.


d) Yaklaşma Fiili: (Herhangi bir fili) + (-e) + <yazmak)


İkinci fiil birinci fiile "az kalmışlık" anlamı kazandı,


Düşeyaz- (az daha düşecekti. Bayılayaz- (az daha bayılacaktı).Yurdumuz elimizden gideyazdı.(Az daha gidecekti)


e)Isteklenme Fiili: (Herhangi bir fiil) + (-esi / -eceği) (tutmak /gelmek)


Göresi gel(mek),a ğlayacağı tut (mak)


İkinci fiil, birinci fiile "istek duyma" anlamı kazandırır.


Bunlardan başka "beklenmezlik, yapmacık" bildi bileşik fiiller de vardır.


duymazlıktan gel(mek), çıkagel- (beklenmezlik)

3- Anlamca Kaynaşmış Bileşik Fiiller:


İsim soylu bir kelime ile bir fiilin, anlamlarını düşündürmeyecek biçimde kaynaşıp kalıplaşmalarıyla oluşan bileşik fiillerdir.


Bu işin böyle olacağını öngörmüştü.


4- Deyim Halindeki Birleşik Fiiller:

Deyimlerin cümle içinde çekimlenip yüklem görevinde kullanılmasıyla oluşurlar.


Deyim halindeki bileşik fiiller, cümlenin öğeleri incelenirken bir bütün olarak alınır


Çocuk o gün ağzını açmadı.


Yüklem
Onu görünce dili tutuldu
Yüklem