İlim, zâhir ilmi ve bâtın ilmi olmak üzere iki kısımdır. Zahiri ilimler de, şeriat ilmi (naklî ilimler) ile ulûm-i tabîa ve tecrübiyye (müsbet ilimler) olmak üzere ikiye ayrılır.
İlm-i batın ise, zevken bilinen ilimdir; yani imanın, İslam'ın ihsanın zevk ile bilinmesidir ki, ileride göreceğimiz son ıstılahlarının medlûlünü ve tasavvufun mevzu'unu teşkil eder.
Tasavvuf Hakk'ın hoşnutluğunu kazanmak ve ebedî saadete ermek için nefisleri temizleme, ahlakı tasfiye, iç ve dışı tenvir, suret ve sîreti tezkiye hallerinden bahseden bir ilimdir.
Tasavvufun mevzuu, tahallûk (ahlaklanma) ve tahakkuktur. Bunu tasavvufu öğrenmek ve yaşamak olarak da ifade edebiliriz.
Tasavvuf zevken bilinen bir ilimdir. İmanın, İslam'ın ve ihsanın zevken bilinmesidir. Tasavvuf ıstılahlarının hemen hepsi, tasavvufun mevzuunu teşkil eder. Bunlardan başlıcaları:
Nefsini bilmek, kalbini bilmek, nefsini temizlemek, kalbini temizlemek mükâşefe, müşahede, makamlar, kurb, vusûl, fena, bakâ, sekr, sahv, kabz, bast, ilham gibi hâllerdir.