Mevlevilikte üç sınıftan söz edebiliriz. Bunlar, dedeler, canlar ve muhiblerdir. Bu üç sınıfa girenlerin tümüne genel olarak derviş denirdi.

Muhibler bir şeyhe baş bağlayan, ondan izin alıp sikke tekbirleten, Mevleviliği benimsemiş kişilerdi. Sikke Mevlevilerin giydiği yüksek ve tepesi düz ve Mevlevilerce kutsal sayılan külaha verilen isimdir. Sikke tekbirletme ise tarikata giren kişiye sikke giydirilirken yapılan tören ve bu törende okunan duadır. Dua sonunda sikke öpülerek muhibin başına geçirilirdi. Muhibler için yol yöntem bakımından bir zorunluluk yoktu, sema öğrenmeleri isteğe bağlıydı.

Can ise Matbah-ı Şerif’te çile çıkarmakta olanlar dervişlere verilen isimdi. Çile asitanelerin birindeki Matbah-ı Şerifte 40’ar günlük 25 bölümden oluşan 1001 gün hizmet görmek ve bu esnada dedeler tarafından eğitilmek anlamında kullanılmaktadır. Bu 1001 günlük süre zarfında Can, Matbah-ı Şerif de yatar ve buradan dışarıya çıkmazdı. Eğer çıkarsa çileyi kırmış sayılır ve 1001 günlük çile yeniden başlardı.

Canlar gördükleri hizmetlere göre ayakçı, kandilci, meydancı gibi adlar alırlardı

Dedeler ise, asitanelerin birindeki Matbah-ı Şerifte biraz önce bahsettiğimiz 1001 günlük çilesini tamamlamış ve özel bir törenle dedelik sanını almış kişilerdi

Dedeler arasında yetenekli olup kendini gösteren ayrıca mesneviyi açıklayabilecek bilgiye sahip bulunanlara Şeyh unvanı ile herhangi bir kentte Mevlevihane açma görevi verilirdi.

Konya dergâhı şeyhine Çelebi Efendi denirdi ve Çelebi Efendi Şeyhlik verebilme yetkisine sahipti.

Çelebi Efendilik makamına geçecekler önce Manisa Mevlevihanesine atanarak Osmanlı veliahtları ile tanışıklık kurmaları sağlanırdı

Konya mevlevihanesinde Çelebi Efendiden sonra Çelebi Vekili gelirdi, ondan sonra tüm tekkelerde olduğu gibi tekke şeyhinden sonra gelen en büyük amir olan Aşçıbaşı (ser tabbah) denilen dede gelirdi. Tekkenin gelir gider hesaplarını tutmak, dervişlerin yetişmelerini organize etmek, bu dedenin göreviydi.

Asitanelerde ikinci üst Aşçıbaşı Dede’nin yardımcısı olan Kazancı Dede, Üçüncü üst ise şeyhin yardımcılığını yapan, onun buyruklarını ileten Meydancı Dede idi.

Bazı büyük tekkelerde iç ve dış Meydancı Dede adları altında iki görevli bulunurdu.


Alıntı