Pek Uyanık Bir Uyku | Atatürk Günlüğü


Meşrutiyet döneminde üç büyük fikir akımı vardı. Bunlar;
Garpçılar (Batıcılar), Türkçüler, İslamcılar olarak sınıflandırılmaktadır. Bu akımların hepsi de devletin kurtarılabilmesi için değişik ölçülerde olsa dahi çağdaşlaşmanın gereğini kabul ediyorlardı.
Bunlardan Batıcıların yayın organı İçtihat mecmuasında yayınlanan “Pek uyanık bir uyku” başlıklı iki yazıda, Batıcıların bütün istekleri şöyle sıralanmıştır. Bu istekler Atatürk’ün ilke ve inkılâpları ile karşılaştırıldığın*da kendisini pek çok etkilediği anlaşılmaktadır.

“Bütün şehzadelerle veliahtların tedris ve terbiyelerine son derece
dikkat edilecek, zencilerin ve harem ağalarının aptalca telkinlerine nihayet verilecek, genç şehzadeler umumiyetle orduya sokulup orada terakki ede*cekler.”

“Padişahın tek bir zevcesi olacak, cariye istifraş etmeye hakkı olma*yacaktır.”

“Fes kamilen defedilip yerine yeni bir serpuş kabul olunacaktır.”

“Kadınlar diledikleri tarzda giyinecekler, yalnız israf etmeyecekler*dir. Polisler, softalar ve arabacı makulesi kimselerle külhanbeyler kadınla*rın giyimlerine katiyen müdahale edemeyeceklerdir. Şeyhülislâm efendiler de çarşaflara dair beyannameler imlâ ve imza etmeyeceklerdir. Polisler ka*dınların işine, ancak ve ancak münasebetsiz ve adab-ı umumiyeyi muhil ahvalde müdahale ve bu vazifeleri büyük bir nezaketle ifa edeceklerdir.Kadınlar, vatanın en büyük velinimeti sayılarak kendilerine erkekler tara*fından o yolda hürmet ve riayet gösterilecektir.”

“Kadınlar ve genç kızlar, Müslüman Boşnak ve Çerkezlerde olduğu
gibi, erkekten kaçmayacaklardır. Her erkek gözüyle gördüğü, tetkik ettiği,beğendiği ve seçtiği kızla evlenecektir. Görücülük âdetine son verilecektir.”

“Kızlar için diğer mekteplerden başka bir de tıbbiye mektebi açıla*caktır.”

“Birer tembellik yuvası olan bütün tekkeler ve zaviyeler ilga oluna*rak varidat ve tahsisatları kesilip maarif bütçesine ilâve edilecektir. Baba*
dan kalma birkaç beylik kelime ve tabirle;

“hu, eyvallah erenler” den ibaret sözlerle şimdiye kadar halkı fikren ve ilmen zarara sokanlara hiçbir şey verilmeyecek, kendileri çalışıp kazanmaya mecbur tutulacaktır. Bunlardan üfürükçülük edenler, kalleşlikle ötekini berikini dolandıranlar cezaya çarp*tırılacaklardır.”

Kaynak:
CEMAL AVCI ATATÜRK KÜLTÜR DİL VE TARİH YÜKSEK KURUMU
1 Çetin Özek, Türkiye’de Lâiklik, İstanbul Üniversitesi Yay., Baha Matbaası, İstan*bul, 1962, s.l.
2 Enver Ziya Karal, “Devrim ve Lâiklik”, Atatürk, Din ve Lâiklik, Menteş Matbaası, İstanbul, 1968, s.23.
3 M. Serafettin; Simavna Kadısı Oğlu Şeyh Bedrettin, Evkaf-ı İslâmiye Matbaası, Şehzadebaşı, 1925.
4 Mustafa Akdağ; Türkiye’nin iktisadi ve İçtimai Tarihi, c.II (1453-1559), D.T.C.F. Yay., Ankara 1971, s.49.
5 Turhan Feyzioğlu; Türk inkılâbının Temel Taşı Lâiklik, Atatürk Yolu’ndan ayrı basım, İstanbul, 1981, s. 181.
6 Faruk Güventürk-Fuat Kadıoğlu, Din Işığında Yobazlık ve Atatürkçülük, Ulusal Basım evi, Ankara 1967, s.141-142.
7 Çetin Özek, a.g.e., s. 15.
8 Peyami Safa, Türk İnkılâbına Bakışlar, Atatürk Araştırma Merkezi Yay. Ankara, 1988, s.22.
9 Çetin Özek, a.g.e., s.15.
10 Peyami Safa; a.g.e., s.33-35.
11 Utkan Kocatürk, Atatürk’ün Fikir ve Düşünceleri, Turhan Kitapevi, Ankara, 1984, s.193.
12 Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, Cilt: II, Toplayan: Nimet Unan, Türk İnkılâp Ta*rihi Ens. Yay. 2. Basım, 1959